Outdoor Medicine: geneeskunde buiten de gebaande paden

Al sinds 2011 verzorgt de Nederlandse stichting Outdoor Medicine voorlichting en cursussen over expeditie- en wildernisgeneeskunde. “Het is fantastisch om buitenactiviteiten te combineren met medische nascholing”, vertelt mede-oprichter Wouter Jetten, SEH-arts in het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem en bij de Koninklijke Marine.

Expeditie- en wildernisgeneeskunde is geneeskunde in afgelegen gebieden en primitieve omstandigheden. “Meestal gaat het om medische begeleiding van een groep mensen ergens buiten de bewoonde wereld”, legt Jetten uit. “Zij doen activiteiten zoals bergbeklimmen of een tocht door een regenwoud. Het kan ook gaan om een groep op locatie voor filmopnamen of onderzoek.” Zulke activiteiten moeten eerst goed worden voorbereid om te voorkomen dat mensen ziek worden of gewond raken in een onherbergzaam gebied. Als daar medische zorg nodig is, zijn er uiteraard beperkte middelen. Dat maakt het voor een arts lastig, maar ook interessant en uitdagend, meent Jetten. “Je moet terug naar de basis van de geneeskunde. Voor ons is dat onderdeel van het avontuur. Deze geneeskunde is heel breed. Iemand kan bijvoorbeeld vallen of gewond raken, maar ook onderkoeld raken, een infectie oplopen of door een dier gebeten worden. Alles wat je kunt bedenken, kan tijdens een expeditie gebeuren.”

Cursussen op locatie

Outdoor Medicine is gestart met een cursus die tegenwoordig ‘Wilderness Life Support for the Medical Professional’ heet. Deelnemers leren om effectief te handelen in medische noodsituaties buiten de traditionele medische faciliteiten. De cursus hanteert dezelfde methodieken als de cursus ‘Advanced Trauma Life Support’ (ATLS) , de standaard voor traumaopvang op een SEH. Daarna zijn onder andere cursussen ontwikkeld voor berggeneeskunde in verschillende seizoenen, evenals cursussen duikgeneeskunde, maritieme geneeskunde en junglegeneeskunde. “Hoewel we ook laagdrempelig nascholing willen gaan geven in Nederland, zijn veel cursussen ergens op locatie”, zegt Jetten. “Bijvoorbeeld voor de kust van Kroatië, in een bergachtig gebied of op een savanne in Afrika. Veel experts die lesgeven hebben eerder zelf een cursus bij ons gedaan of hebben we via-via leren kennen. We hebben inmiddels een groot netwerk opgebouwd van artsen die hun medische expertise combineren met een passie voor avontuur en buitenleven.”

“In het noordpoolgebied was een onderkoelde patiënt die we met een bootje moesten vervoeren”

Onderkoelde patiënt

Jetten heeft al veel outdoor-situaties meegemaakt waarin medische zorg nodig was. Bijvoorbeeld als expeditie-arts op de Kilimanjaro en als scheepsarts in het noordpoolgebied. Over dat laatste vertelt hij: “Er was een onderkoelde patiënt die we met een bootje moesten vervoeren naar een groter schip. Het was koud, dus hoe warm je iemand dan op? We hebben verschillende spullen ingepakt in een reddingsdeken, die we in het motorcompartiment van het bootje hebben verwarmd. Daarmee konden we de patiënt opwarmen. Je moet in zo’n situatie dus improviseren, maar dat is juist heel leuk.”

Hoogtegeneeskunde

Op de Kilimanjaro ging het vooral om het toepassen van kennis over hoogtegeneeskunde. Jetten heeft mensen behandeld die vanwege de hoogte hersenoedeem kregen met neurologische uitvalsverschijnselen. “Die mensen moeten snel afdalen en zuurstof en eventueel dexamethason toegediend krijgen. Het is een ernstig neurologisch ziektebeeld dat snelle behandeling vraagt. Die kennis moet je dus hebben als je op een berg bent. De Kilimanjaro is relatief makkelijk te beklimmen, zonder speciale klimtechniek. Veel klimmers zijn niet goed voorbereid, waardoor vaak problemen ontstaan. Want het is een berg van bijna 6.000 m hoog. De verplichte gidsen hebben wel de juiste kennis, maar de gemiddelde leek die eraan begint heeft geen idee van de risico’s. Als expeditie-arts moet je onder andere de benodigde kits bij je hebben en een satelliettelefoon om in nood te kunnen bellen. Je moet ook mensen instrueren waar ze op moeten letten, dat ze elkaar in de gaten houden en bedenken hoe je iemand kunt evacueren als dat nodig is.”

“We hebben vrijwel alle specialismen wel een keer voorbij zien komen onder de cursisten”

Buiten alle gebaande paden

Jetten ervaart veel enthousiasme bij de cursisten van Outdoor Medicine. “Zij vinden het hartstikke leuk om met hun vak bezig te zijn buiten alle gebaande paden. Ze hebben een hang naar avontuur, zijn uit hun comfortzone en dat is spannend en leerzaam. Het is fantastisch om buitenactiviteiten te combineren met medische nascholing. Onze cursisten zijn vaak jonge mensen, soms met de ambitie om zelf als expeditie-arts groepen te gaan begeleiden. Maar we zien ook dokters die rond hun pensioenleeftijd zijn en een mooie reis of trektocht willen gaan maken. Ook specialistische verpleegkundigen en medische studenten met een passie voor buitensport, expeditie en avontuur volgen onze cursussen.”

Veel specialismen

Jetten zelf vindt het boeiend dat de deelnemers aan een cursus heel verschillende achtergronden hebben: van chirurgen, huisartsen, anesthesiologen en SEH-artsen tot militair artsen, dermatologen, psychiaters en neurologen. “We hebben vrijwel alle specialismen wel een keer voorbij zien komen. Dat geeft een heel brede kruisbestuiving tussen de cursisten. Je verkrijgt specifieke kennis over aandoeningen en risico’s in bepaalde situaties. Bijvoorbeeld een KNO-arts kan vertellen over het evenwichtsorgaan als het over duikgeneeskunde gaat. En je bent samen in een avontuurlijke omgeving. Je zit, soms letterlijk, met elkaar in hetzelfde schuitje. En je moet roeien met de riemen die je hebt.”

Meer informatie? www.outdoormedicine.org

Lees meer over: