‘Praat met jongeren over hun alcoholgebruik’

Arts-onderzoeker Hanna van Roozendaal werkt aan de Universiteit Antwerpen en verdiept zich al jaren in alcoholgebruik bij jongeren. Ze ziet dat het aantal alcoholintoxicaties niet daalt en luidt de noodklok: “Nederlandse jongeren drinken thuis in en gaan dan op stap met als doel dronken te worden.” Wat weten we over dit probleem, hoe keren we het tij en welke rol kunnen huis- en kinderartsen daarbij spelen?

“Bij jongeren onder de achttien jaar is alcohol extra schadelijk”, zegt Hanna van Roozendaal, die in 2018 haar artsendiploma in Nederland haalde. “Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling. Hoe jonger iemand begint met drinken, hoe groter de kans op problemen later. Vroeg signaleren en snel ingrijpen is daarom cruciaal.”

Grote verschillen per land

Eerder dit jaar verscheen een studie onder leiding van Van Roozendaal over acute alcoholintoxicatie bij jongeren in Nederland, België en Italië. “De verschillen zijn opvallend. In België zien we de meeste alcoholvergiftigingen, gevolgd door Nederland. In Italië zijn de cijfers flink lager, waarschijnlijk door de drinkcultuur. In Zuid-Europa drinken mensen doorgaans kleine hoeveelheden bij het eten. Bij ons draait het vaker om binge-drinken: jongeren drinken zich thuis in met als doel: dronken worden tijdens het uitgaan.”

Beleid en opvoeding tellen

Ook wetgeving speelt een rol. “In België mag je vanaf zestien jaar bier en wijn kopen en drinken. In Nederland en Italië ligt die grens op achttien jaar. Sinds Nederland in 2014 de leeftijdsgrens verhoogde van zestien naar achttien jaar, is het percentage alcoholvergiftigingen bij jongeren onder de zestien gedaald van 62,8 naar 40,2%. Dat blijkt uit onderzoek van mijn collega Louise Pigeaud.”

Van Roozendaal maakt korte metten met het idee dat het verstandig zou zijn om jongeren thuis te laten wennen aan alcohol, in de hoop dat ze er buitenshuis beter mee omgaan. “Hoe eerder jongeren beginnen met drinken, hoe groter het risico op verslaving. En ouders die regelmatig drinken, geven onbedoeld het signaal dat alcohol erbij hoort.”

“Vroeg signaleren en oordeelloos praten voorkomt grotere problemen later”

De spreekkamer als kans

Wat kunnen artsen doen? “Als huisarts is het belangrijk om bij maag- of buikklachten ook naar alcoholgebruik te vragen”, zegt Van Roozendaal. “Kinderartsen zien jongeren die veel alcohol hebben gebruikt vaak op de SEH. Nodig hen en hun ouders later nog eens uit voor een rustig gesprek.”

Ze pleit voor een oordeelloze benadering. “Als jongeren zich veroordeeld voelen, houden ze vaak hun mond. Denk je dat ze niet alles vertellen omdat de ouders erbij zijn? Vraag dan of je ze even apart mag spreken.”

Jongeren weten vaak weinig over de risico’s van alcohol, zoals het verband met diverse vormen van kanker en het risico op verslaving. Motiverende gespreksvoering helpt jongeren bewust te worden van die risico’s en hun gedrag te veranderen, aldus Van Roozendaal. “Sommige jongeren zeggen: ‘Ik stop niet, want al mijn vrienden drinken ook.’ Dan heeft het weinig zin om te herhalen dat ze niet zouden moeten drinken. Kijk liever wat wél haalbaar is. Wil een jongere bijvoorbeeld geen black-outs meer, bespreek dan hoe hij of zij kan minderen.”

Ouders spelen een sleutelrol in de drankconsumptie van jongeren, gaat Van Roozendaal verder. “Het helpt enorm als artsen uitleggen dat ‘laten proeven’ averechts werkt. En dat hun eigen drinkgedrag invloed heeft op hun kind.”

Alcoholpoli’s

Samen met collega’s heeft Van Roozendaal de eerste Belgische alcoholpoli voor jongeren opgezet, naar het Nederlandse voorbeeld van kinderarts Nico van der Lely. Het Antwerpse initiatief begon als pilot in 2023. Jongeren van tien tot achttien jaar die met een alcoholintoxicatie op de SEH komen, krijgen standaard een gesprek met een psycholoog. “In de pilot was ook de kinderarts betrokken, maar er is alleen structureel geld gekomen voor het psychologische deel”, vertelt Van Roozendaal. “Dat vinden wij een gemiste kans.”

In Nederlandse alcoholpoli’s spreken jongeren en hun ouders met zowel de kinderarts als een psycholoog. “Zo breng je medische en psychosociale factoren goed in beeld. Dat willen wij in België ook.”

“Vergelijkende Europese data geven inzicht in risico’s en beschermende factoren”

Samen data verzamelen

Van Roozendaal pleit voor grensoverschrijdende samenwerking via een Europese databank voor alcoholintoxicaties bij jongeren. “Vergelijkende data geven inzicht in risico’s, beschermende factoren en het effect van beleid en cultuur. Dat is cruciaal voor effectieve preventie.”

Er is geen simpele oplossing, benadrukt ze. “Het is de combinatie die werkt: gesprekken in de spreekkamer, bewuste ouders, voorlichting op scholen, landelijke campagnes, goed beleid en alcoholpoli’s voor jongeren die al zijn uitgevallen. Alleen dan pakken we het probleem echt aan.”

Referenties:

1. Van Roozendaal H, Pigeaud L, et al. Acute alcohol intoxication among adolescents in Italy, the Netherlands and Belgium: a cross-national hospital chart comparison study. BMJ Paediatr Open. 2024;8(1):e003241.
2. Pigeaud EML, de Veld L, et al. Acute alcohol intoxication in adolescents before and after the Dutch alcohol law change. Prev Med Rep. 2023;35:102310.

Lees meer over: