DOQ

‘Praten over medische fouten begint met je kwetsbaar opstellen’

Praten over missers, ‘near mistakes’ en medische fouten. We weten dat het belangrijk is, het daadwerkelijk doen is een tweede. Shirin Bemelmans-Lalezari is cardiothoracaal chirurg en coach. In de jaarlijkse Adrienne Cullen-lezing met als thema openheid en kwetsbaarheid deelde zij waardevolle tips voor (jonge) dokters én supervisoren.

Je kwetsbaar opstellen betekent delen wat je voelt, praten over wat je lastig vindt of over de impact van een gebeurtenis. “Maar dat is niet makkelijk, want je stelt je daarmee direct óók kwetsbaar op voor het oordeel van de ander”, schetst Shirin Bemelmans-Lalezari. “Voor een patiënt kan het kwetsbaar zijn om zich uit te kleden voor een arts die je nog nooit gezien hebt. Maar ook om te praten over een diagnose, behandeling of fout. Van artsen vraagt het dan ook om oor en oog te hebben voor de beleving van de patiënt. Mijn tip? Vraag eens wat iemand verwacht van het gesprek. Of aan het eind of je patiënt nog zaken heeft gemist. Dat contact kan een wereld van verschil maken.”

“Gebruik de techniek luisteren – samenvatten – doorvragen”

Cardiothoracaal chirurg en coach Shirin Bemelmans-Lalezari

Compassie tonen

Zeker omdat vertrouwen in de behandelrelatie begint met zorgvuldige communicatie. Dat gaat in de eerste plaats over luisteren. “Wil je het verhaal van de patiënt goed horen, gebruik dan de techniek luisteren – samenvatten – doorvragen”, adviseert Bemelmans-Lalezari. “Ook wanneer het gesprek niet over de ziekte of behandeling gaat, maar over een complicatie of fout.” Een andere voorwaarde is om de mens achter de patiënt te zien. “Om je gevoel te laten blijken, hoef je echt niet mee te huilen. Maar ken wel het verschil tussen medelijden (‘het spijt me voor u’), sympathie (‘ik vind het heel erg voor u’), empathie (‘ik leef met u mee’) en compassie. Bij dat laatste vestig je de aandacht op wat iemand hier en nu voelt en nodig heeft en kijk je wat je kunt doen om de pijn te verlichten.”

Helpende gedachten

In het tweede deel van haar lezing richt Bemelmans-Lalezari zich op de samenwerking tussen opleiders en jonge dokters. “Praten over missers en medische fouten vraagt om een veilige omgeving. Gelijkwaardigheid is hiervoor een belangrijke voorwaarde. Praat niet alleen over medisch-inhoudelijke zaken, maar ga ook in op de gevoelens die bij de ander spelen. Verder kun je zeggen dat dokters over het algemeen perfectionistisch zijn. Jonge dokters hebben hier ook last van. Bij een (bijna)fout krijgen niet-helpende gedachten dan ook snel de overhand: ik kan er maar beter mee stoppen, ik ben niet goed genoeg. Een opleider kan ruimte geven aan deze gedachten, maar vervolgens ook helpende gedachten bespreken. Bijvoorbeeld: op welk deel van je gevoelens en gedachten heb je invloed, en wat zou je een volgende keer anders doen? Bespreek het incident daarna ook medisch-inhoudelijk.”

“Openheid over zaken die anders lopen dan verwacht is altijd goed”

Openheid

Ook een voorbeeld uit eigen praktijk kan helpen, vertelt de cardiothoracaal chirurg. “Je laat zien dat je niet onfeilbaar bent en je bent een voorbeeld als je laat zien dat je leert van fouten.” Dat heeft Bemelmans-Lalezarizelf ook ervaren: “Bij een nachtelijke spoedoperatie kon ik kiezen uit twee constructies. Helaas had de patiënt de volgende dag toch nog een operatie nodig. Ik ben naar het bed toegegaan. Ik heb gezegd dat ik het heel erg vond dat dit gebeurd was en uitgelegd dat ik misschien beter voor de andere constructie had kunnen kiezen. Dat ik die stap zette, was voor de patiënt voldoende. Dat is natuurlijk niet altijd zo. Desondanks is openheid over zaken die anders lopen dan verwacht altijd goed: je functioneert ook als rolmodel voor jonge collega’s. Daar plukken zowel je collega’s als je patiënten de vruchten van.”

Adrienne Cullen overleed in 2018 doordat haar diagnose baarmoederhalskanker twee jaar te laat ontdekt werd, doordat de uitslag van een weefselonderzoek niet terechtkwam bij de gynaecoloog. Pas na jarenlange juridische strijd bereikte ze dat het UMC Utrecht openheid van zaken gaf. Onder de naam Adrienne Cullen-lezing laat het ziekenhuis nu jaarlijks in maart of april patiënten en medici vertellen over medische missers, om ervan te leren en de zorg veiliger te maken.

Referentie: De lezing van Shirin Bemelmans-Lalezari is terug te kijken via: https://www.umcutrecht.nl/nl/adrienne-cullen-lezing

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Een medifoor gebruiken in medische gesprekken: zeven tips

Een medifoor is een getekende metafoor die helpt bij het eenvoudig uitleggen van medische begrippen. Charlie Obihara is initiatiefnemer van het Medifoor platform en legt uit hoe ze te gebruiken. “Ook voor volwassenen is het goed om de informatie juist te verpakken.”

Casus: man met koorts, malaise en huiduitslag

Een 36-jarige man heeft klachten van koorts, malaise en huiduitslag. Hij is 3 weken geleden teruggekeerd van een vakantie naar Bangkok. Wat is uw diagnose?

Spraakherkenning zorgt voor minder administratielast

Spraakherkenning leidt tot snelle, efficiënte dossiervoering voor de arts. Harm Wesseling legt uit hoe dit in de praktijk wordt gebruikt en welke winst er behaald kan worden. “Artsen kunnen eerder hun rapportage afronden. Dat hoeven ze dan niet ’s avonds nog te doen.”

Verlies­sensitief werken in de zorg

Artsen: herken en erken verlies bij de patiënten, stelt Herman de Mönnink. Hiermee kunnen leed en complicaties worden voorkomen. “Op het moment dat je ruimte neemt voor je eigen emotionele werkstress, kun je ook ruimte nemen voor de kant van de patiënt.”

Casus: patiënt met pijnlijke oorschelp en gewrichtsklachten

Dit is de tweede keer dat u deze 32-jarige patiënt ziet met dezelfde klacht. Vandaag gaat de pijnlijke rechter oorschelp ook gepaard met gewrichtsklachten. Het gehoor is goed en patiënt heeft geen neusobstructie of een inspiratoire stridor. Er is geen trauma in de anamnese. Wat is uw diagnose?

Casus: man met buikklachten en veranderd defecatiepatroon

Een man wordt gestuurd naar de polikliniek in verband met geleidelijk toenemende buikklachten met een verandering van het defecatiepatroon. Wat is uw diagnose?

AI-gestuurd model verbetert doorstroom

Esther Janssen ontwikkelde een AI-gestuurd model dat voor de operatie al voorspellingen doet over het ontslagmoment van een patiënt en de benodigde nazorg, en zo de doorstroom te verbeteren. “Hiermee kun je eerder schakelen, door nazorgpartners te benaderen.”

SPAT voor allergietesten

Senne Gorris bedacht de SPAT: een automatische machine die alle allergiekrasjes in een keer zet. Dit maakt de testen betrouwbaarder en sneller. “De resultaten zijn na een kwartier bekend en overal waar de SPAT wordt gebruikt zijn de testen en dus de uitslagen gelijk.”

Machte­loosheid drijft artsen tot ‘medische gas­lighting’

De uitdrukking ‘medische gaslighting’ popt steeds vaker op in discussies onder ontevreden patiënten en in de medische wereld zelf. Marlies van Hemert legt uit wat dit betekent en hoe om te gaan met de patiënt als een diagnose uitblijft. “Bescheidenheid helpt.”

Casus: patiënt met probleem bij uitsteken tong

Uw 24-jarige ietwat schuchtere patiënt 'steekt' zijn tong direct naar u uit als u vraagt wat u voor hem kan doen. Daarna vervolgt hij dat hij maar één probleem heeft... Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx