‘Preventie is geen nice to know, maar need to know’

In samenwerking met alle geneeskundeopleidingen in Nederland heeft een projectteam van het UMC Utrecht een routekaart gemaakt naar toekomstbestendig onderwijs waarin preventie structureel is ingebed. Aan het hoofd van dit project stond senior docent Public Health Anna Kersten. “Als een arts telkens mensen terugstuurt naar de omstandigheden waarin ze ziek zijn geworden, ben je dan écht bezig met gezondheidszorg?”

“Preventie is zeker niet nieuw in de geneeskundeopleiding. Stoppen met roken, vaccinaties en screenings zijn bekend. Maar de maatschappij wordt steeds complexer en er zijn eindeloos veel vraagstukken waar je preventie op zou kunnen en moeten toepassen. Denk bijvoorbeeld aan overgewicht, gehoorschade en nieuwe voertuigen zoals fatbikes”, zegt Kersten.

Wat artsen moeten weten over preventie

Daarom hebben Kersten en haar collega’s een routekaart naar effectief preventieonderwijs in de geneeskundeopleiding ontwikkeld.¹ Dit project komt voort uit het Raamplan Artsopleiding uit 2020, waaraan alle geneeskundeopleidingen moeten voldoen. In de routekaart staat beschreven wat artsen moeten kunnen op het gebied van preventie en het biedt handvatten voor onderwijsontwikkeling.

Genoeg te leren

Kersten ziet graag dat preventie een need to know wordt, in plaats van een nice to know. “Er is een unieke rol weggelegd voor artsen in preventie. Als arts zie je van alles voorbijkomen in de spreekkamer. Bijvoorbeeld iemand die in aanmerking komt voor leefstijlinterventie. Je kunt diegene verwijzen of begeleiden. Voor geneeskundestudenten is hier genoeg in te leren: hoe voer ik zo’n gesprek met iemand en waar kan ik diegene naartoe verwijzen?”

Populatieniveau

Voor veel artsen is individuele preventie wel bekend, zoals een patiënt helpen te stoppen met roken. “Maar ook op populatieniveau hebben artsen een taak”, vindt Kersten. “En dat moeten we al tijdens de geneeskundeopleiding leren aan studenten.” Kersten geeft de SEH-artsen van het Frisius MC als voorbeeld van preventief ingrijpen op populatieniveau.² “Zij kwamen in actie nadat ze veel ongelukken met fatbikes signaleerden. Vervolgens zijn ze dit gaan onderzoeken met een telling. Ook hier zie je de unieke rol van artsen op het gebied van preventie: alleen zij hebben toegang tot die data.” Na oproepen van deze artsen in de media en aan de politiek is de regering nu bezig met een helmplicht voor kinderen onder de 18 jaar.

“Preventie hoeft niet altijd te gaan over iets groots als een landelijke wetswijziging”

Preventie in het klein

“Het optreden van de SEH-artsen is een mooi voorbeeld van preventie. Helaas is het geen vast onderdeel van hun werk, laat staan dat dit zichtbaar is voor coassistenten. Een arts zou, als rolmodel, de coassistenten best bij zoiets kunnen betrekken”, meent Kersten. “Maar preventie hoeft niet altijd te gaan over iets groots als een landelijke wetswijziging. Je kunt bijvoorbeeld binnen een ziekenhuis of huisartsenpraktijk meer aandacht vestigen op de sociale kaart. Hiermee kunnen patiënten met veel maatschappelijke problemen naar de juiste hulp verwezen worden.”

“De geneeskundeopleidingen kunnen de routekaart nu zelf gaan gebruiken”

Kijkje achter de voordeur

Kersten hoopt dat preventie over een paar jaar in alle disciplines binnen de geneeskundeopleiding is geïntegreerd, en dat het niet meer als aparte discipline wordt gezien. “De geneeskundeopleidingen kunnen de routekaart nu zelf gaan gebruiken, bijvoorbeeld met meer ‘community-based learning’: een onderwijsconcept waarbij studenten ervaring opdoen in de ‘echte’ wereld. Dat kan door eens achter de voordeur van de patiënt te kijken.” Volgens Kersten vraagt goede zorg om meer dan het steeds terugsturen van patiënten naar de omstandigheden waarin ze ziek zijn geworden. “Ben je dan écht bezig met gezondheidszorg?”

Referenties:

1. Routekaart naar preventieonderwijs. Universiteit Utrecht. 29 april 2025.
2. Rijden op een e-bike vergroot kans op hersenletsel, blijkt uit onderzoek Frisius MC. NOS. 25 augustus 2025.

Lees meer over: