Prof. dr. Pijl: ‘We moeten mensen mobiliseren om het heft in eigen handen te nemen wat betreft hun gezondheid’

Het Nederlands gezondheidsstelsel loopt binnen twintig jaar vast als er niet méér initiatieven worden ontplooid die een goede leefstijl bevorderen. Het aantal chronische zieken zou de zorg dan onbetaalbaar maken. “Mensen zouden zich ook meer bewust moeten worden van de financiële impact van hun ongezonde leefstijl op de maatschappij”, vindt internist-endocrinoloog en hoogleraar Diabetologie prof. dr. Hanno Pijl van het LUMC. 

Hoelang kan een arts vasthouden aan zijn liberale gedachtegoed wanneer hij of zij dagelijks wordt geconfronteerd met mensen die mede ziek zijn geraakt vanwege hun keuzevrijheid? Die bijvoorbeeld obesitas hebben ontwikkeld omdat ze consequent cola, chips en chocolade in hun winkelkarretje leggen in plaats van groente en fruit? Die bovendien deze ongezonde keuzes kunnen maken omdat liberalisme gepaard gaat met een vrije markt, waarvan een consequentie is dat bedrijven zoete, zoute en vette producten lanceren en de burger met reclame verleiden die aan te schaffen? 

Verantwoordelijkheid nemen 

Hanno Pijl zei hierover eerder in dagblad Trouw : ‘Ik ben best liberaal, maar het liberale denken werkt averechts als het gaat om de eigen verantwoordelijkheid bij gezondheid’. DOQ.nl verzocht de internist-endocrinoloog dit thema uit te diepen. 

“Ons verzekeringssysteem, dat is gebaseerd op het solidariteitsprincipe, komt nu onder druk te staan als gevolg van de chronische-ziekten-epidemie” 

Solidariteit onder druk 

“Ik ben enerzijds iemand die vindt dat mensen veel ruimte moeten hebben om te doen wat ze willen”, zegt Pijl. “Aan de andere kant hebben wij in ons land, en dat vind ik ook heel goed, een verzekeringssysteem dat is gebaseerd op het solidariteitsprincipe. Dit principe komt nu onder druk te staan als gevolg van de chronische-ziekten-epidemie.” 

De fuik bij vrije keuzes 

Pijl concretiseert: “We weten steeds beter dat veel chronische ziekten verband houden met iemands leefwijze. Roken bijvoorbeeld, is een belangrijke factor bij het ontstaan van veel aandoeningen. Nu kan ik enerzijds van mening zijn dat mensen zelf moeten weten of ze roken of niet. Maar aan de andere kant: als zij besluiten te roken en daardoor ziek worden, doen ze vervolgens wel een beroep op het gemeenschappelijke verzekeringssysteem. Mede vanwege dit soort vrije keuzen lopen de zorgkosten zo langzamerhand volstrekt uit de hand. Hierdoor beginnen andere essentiële functies in onze maatschappij, zoals veiligheid en onderwijs, in het gedrang te komen. Het is essentieel hierover de discussie te voeren en binnen een paar jaar oplossingen te vinden.” 

Health coins 

De hoogleraar geeft de voorkeur aan een positieve benadering. “Een voor de hand liggende en soms geopperde oplossing is dat mensen met risicodragend gedrag een hogere ziektekostenpremie moeten betalen. Maar wat is de grens van risicodragend gedrag? Iemand die de auto instapt, kan misschien een auto-ongeluk krijgen. Is dat dan ook risicodragend gedrag dat moet leiden tot een hogere premie? Nee, ik geloof meer in premies voor mensen die het goede doen: bijvoorbeeld health coins. Wie gezonde artikelen koopt in de supermarkt of de sportschool, wordt beloond met coins waarmee gratis of tegen een lagere prijs gezonde producten kunnen worden aangeschaft.” 

Maatschappelijke veranderingen 

Ons gedrag is zó bepalend voor onze gezondheid, dat het van het grootste belang is onze attitude ten gunste te veranderen, zo betoogt Pijl. “Daarbij moeten we ons realiseren dat de omgeving een cruciale rol speelt in ons gedrag. Dat betekent dat gedragsverandering maatschappelijke veranderingen vereist, oftewel initiatieven op vele fronten.” 

“Moeten we de voedingsindustrie niet meer aan banden leggen en kritisch kijken naar al die nieuwe ongezonde producten die jaarlijks op de markt verschijnen?” 

Bewustwording 

Hij vervolgt: “Het is bijvoorbeeld zaak dat de overheid intensieve voorlichtingscampagnes initieert om burgers te informeren over wat ze zelf kunnen doen om gezond te blijven of, als ze eenmaal ziek zijn, hun gezondheid te bevorderen. Mensen zouden zich ook meer bewust moeten worden van de financiële impact van hun gezondheid op de maatschappij. Wat zijn de gevolgen als burgers massaal kiezen voor een ongezonde leefstijl? We moeten mensen mobiliseren om het heft in eigen handen te nemen wat betreft hun gezondheid.” 

Wegen voor fietsers 

Pijl stelt dat de overheid een sturende rol dient te bekleden. “Neem stedenbouw. Je kunt bijvoorbeeld wegen ontwikkelen die minder toegankelijk zijn voor auto’s en meer toegankelijk voor fietsers. Of neem gebouwen waarin de trap een centrale plek krijgt en de lift niet.” 

Initiatieven 

De internist-endocrinoloog is ook voorstander van intensievere marktregulatie. “Moeten we de voedingsindustrie niet meer aan banden leggen? Moeten we niet kritisch kijken naar al die nieuwe ongezonde producten die jaarlijks op de markt verschijnen? Die ongezonde producten leveren veel geld op, dus zullen bedrijven niet snel geneigd zijn zelf veranderingen door te voeren. De overheid zal ontwikkelingen in de goede richting moeten duwen. Tegelijkertijd denk ik dat de overheid lang niet alles kan doen wat nodig is. Ik hoop dat mensen zich de komende jaren veel meer bewust worden van hun eigen verantwoordelijkheid als het om hun gezondheid gaat. En dat dat leidt tot de broodnodige initiatieven vanuit de gemeenschap.” 

Lees meer over: