Rekenhulp vermindert antibioticagebruik bij pasgeborenen

Onderzoek van Erasmus MC, Tergooi MC en Amsterdam UMC toont aan dat een klinische rekenhulp het voorschrijven van antibiotica aan pasgeborenen aanzienlijk kan verminderen zonder nadelige gevolgen. De bevindingen ondersteunen aanpassing van nationale behandelrichtlijnen, vertelt Niek Achten, onderzoeker en kinderarts i.o. in het Sophia Kinderziekenhuis. “De studieresultaten zijn zo duidelijk dat de richtlijncommissie ze gaat meenemen bij de herziening van de richtlijn.”

Belangrijk is om infecties bij pasgeborenen tijdig in de kiem te smoren. Antibiotica worden daarom bij baby’s bij wie een bacteriële infectie wordt vermoed vaak al gegeven binnen 24 uur na de geboorte, voordat een kweek de bacterie heeft aangetoond. Dat leidt met regelmaat tot onnodig gebruik van antibiotica, wanneer achteraf blijkt dat er helemaal geen bacteriële infectie was, vertelt Achten. “Baat het niet, dan schaadt het niet, was altijd het uitgangspunt. Maar inmiddels is gebleken dat dit niet waar is. Zo is antibioticagebruik vroeg in het leven gerelateerd aan bijvoorbeeld astma en allergieën op latere leeftijd. Ook ligt resistentieontwikkeling op de loer.”

Onderzoek

Amerikaanse onderzoekers onderkenden dit probleem eerder ook al. In 2011 ontwikkelden zij daarom een rekentool, de EOS Calculator. Deze berekent op basis van een aantal klinische parameters hoe groot het risico is dat een pasgeborene een vroege vorm van infectie (‘early-onset sepsis’, EOS) krijgt. “Rond 2016 zijn we deze tool in Nederland gaan testen. Eerst kleinschalig en retrospectief, later in een gerandomiseerd onderzoek, dat recentelijk is gepubliceerd. Uit ons cluster-gerandomiseerde onderzoek bij 1830 pasgeborenen – ingedeeld in tien clusters van 183 – blijkt dat kinderartsen dankzij de rekenhulp 72% minder antibiotica voorschrijven aan pasgeborenen, dan wanneer ze de huidige Nederlandse richtlijn volgen.” Bij 7,2% van de 915 pasgeboren in de rekentool-arm werden binnen 24 uur na de geboorte antibiotica gestart wegens verdenking op EOS, vergeleken met 26,6% van de 915 pasgeborenen in de arm die werden behandeld volgens de richtlijn.

De onderzoekers vonden tussen de groepen geen verschil tussen het percentage pasgeborenen bij wie de artsen binnen 24 en 72 uur na de geboorte antibiotica startten wegens verdenking op EOS. De reductie van het antibioticagebruik leidde niet tot een ernstiger verloop van EOS.” Omdat het onderzoek plaatsvond binnen strikt omlijnde kaders, verwacht Achten dat het werkelijke percentage voor de antibioticareductie in de klinische praktijk ergens tussen de 40 en 70% zal liggen. “De precieze afname van het antibioticagebruik hangt af van hoe terughoudend een ziekenhuis daarvoor al was in het voorschrijven van antibiotica. Daarin verschillen ziekenhuizen onderling.”

“Artsen moeten de klinische context meewegen om tot een goed besluit te komen”

Algoritme

Hoe helpt de rekenhulp onnodig antibioticagebruik te voorkomen? Achten: “In Amerika hebben ze een algoritme ontwikkeld. Diverse factoren van moeder en kind rond de geboorte wegen daarin mee. Bijvoorbeeld de zwangerschapsduur en de lichaamstemperatuur van moeder en baby. Het algoritme geeft op basis daarvan een risico-inschatting. Dan kijken we of er symptomen zijn die het risico op een infectie verder verhogen of dat dit ingeschatte risico in de praktijk juist lager kan zijn, bijvoorbeeld als de baby er blakend uitziet. De risico-inschatting die het algoritme geeft, is voor kinderartsen een handvat om samen met de ouders te overleggen of antibioticagebruik geëigend is bij hun kind. Er is dus geen hard afkappunt om wel of geen antibiotica voor te schrijven. Artsen moeten de klinische context meewegen om tot een goed besluit te komen.”

Grote klap

Het onderzoek heeft laten zien dat er een grote klap gemaakt kan worden in het antibioticumgebruik bij pasgeboren kinderen. “De studieresultaten zijn zo duidelijk dat de richtlijncommissie ze gaat meenemen bij de herziening van de richtlijn voor behandeling van deze patiëntjes. Verder is de rekentool aangepast naar de Nederlandse situatie omdat de praktijk in de Verenigde Staten op een aantal punten verschilt van de onze, bijvoorbeeld rond het kweekbeleid bij een verdenking op een infectie.”

“We hebben een grote stap gezet in antibiotica-stewardship”

Verder kalibreren

De aan de Nederlandse situatie aangepaste rekentool is beschikbaar via de diverse ziekenhuissystemen, zoals Chipsoft, Epic en HiX. “Inmiddels zijn al enkele tientallen ziekenhuizen in Nederland bezig met de implementatie hiervan”, zegt Achten. “Vervolgonderzoek richt zich op het verder kalibreren van de rekenhulp op grond van de specifieke situaties in Nederlandse ziekenhuizen. Met het huidige onderzoek hebben we in ieder geval een grote stap gezet in antibiotica-stewardship.”

Referenties:

1. Link naar de rekentool: https://neonatalsepsiscalculator.kaiserpermanente.org/
2. Van der Weijden BM, et al. Safety and effectiveness of the early-onset sepsis calculator to reduce antibiotic exposure in at-risk newborns: a cluster-randomised controlled trial. EClinicalMedicine. 2025;87:103419.

Lees meer over: