Bianca Hagenaars
Log in om uw persoonlijke bookmarks op te kunnen slaan.
Revalidatieprogramma effectief bij ernstige COPD en malnutritie
Door het volgen van een nieuw ontwikkeld geriatrisch revalidatieprogramma kunnen patiënten met ernstige COPD en malnutritie hun lichaamssamenstelling, spierfunctie en kwaliteit van leven verbeteren. Hoewel duurtraining geen onderdeel is van het programma, behaalt een aanzienlijk aantal patiënten ook een klinisch relevante verbetering van hun inspanningsvermogen. Dit toont een patiëntenserie uit het Amsterdam UMC.
De pathologie bij COPD gaat verder dan alleen de longen. Het heeft ook invaliderende systemische effecten, zoals spierverlies als gevolg van malnutritie. Malnutritie bij COPD zorgt voor een snellere afbraak van ademhalings- en skeletspieren, een verminderde inspanningstolerantie en een slechtere algehele gezondheid. Patiënten krijgen daardoor klachten als vermoeidheid, een lage grijpkracht, een traag looptempo, onbedoeld gewichtsverlies en een verhoogd valrisico. Deze neerwaartse spiraal kan worden doorbroken door de spierkracht, vetvrije massa, voedingstoestand en energiebalans te verbeteren.
“Ons revalidatie programma is vermoedelijk 30 tot 50% toepasbaar voor patiënten die door COPD in de geriatrische revalidatie belanden”
Senior onderzoeker Ewout Smit
Vermijden van duurtraining
De COPD-richtlijn van de beroepsvereniging van fysiotherapeuten adviseert duurtraining, maar doet geen specifieke aanbevelingen voor patiënten met een lage vetvrijespiermassa-index (FFMi). Bij patiënten met een lage FFMi lijkt duurtraining juist contraproductief te zijn in geval van malnutritie vanwege het energieverbruik en de kans op verder gewichtsverlies. Daarom hebben onderzoekers in het Amsterdam UMC een nieuw multidisciplinair geriatrisch revalidatieprogramma ontwikkeld voor patiënten met ernstige COPD die te kwetsbaar zijn voor een regulier revalidatieprogramma.1 Het nieuwe revalidatieprogramma verschilt van reguliere programma’s door de lage intensiteit, het vermijden van duurtraining en de beperking van fysieke activiteiten met een geleidelijke opbouw. Eerder onderzoek liet zien dat het programma nodig was en haalbaar is voor de praktijk.2 Het was echter nog onduidelijk wat de potentiële effecten van het programma waren.
Acht patiënten
Het geriatrische revalidatieprogramma duurde 6 tot 10 weken en bestond uit anaerobe weerstandstraining, voedingsondersteuning, psycho-educatie over fysiek energiemanagement en een beperking van fysieke activiteiten. De primaire uitkomstmaten waren veranderingen in lichaamssamenstelling (FFMi, BMI en lichaamsgewicht), spierfunctie en inspanningsvermogen tussen het moment van opname in het ziekenhuis en week 6. In totaal volgden acht patiënten met ernstige COPD het geriatrische revalidatieprogramma.
Verbeterde beenspierkracht
De onderzoekers zagen bij de meeste patiënten een verbetering in de uitkomstmaten voor lichaamssamenstelling (FFMi, BMI en lichaamsgewicht). De gemiddelde FFMi nam toe van 10,8 kg/m2 bij opname tot 11,6 kg/m2 na 6 weken. Ook het inspanningsvermogen verbeterde. Zo nam de afstand die mensen met de zesminutenwandeltest konden afleggen toe van 227 m bij opname naar 259 m na 6 weken. Hierbij overschreed 63% van de patiënten het minimaal klinisch relevante verschil van 30,5 m. Bij alle patiënten nam de beenspierkracht toe. Ook de handknijpkracht en de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven verbeterden, maar deze verschillen in resultaten waren niet statistisch significant.
Waardevolle aanknopingspunten
Volgens de onderzoekers laat hun patiëntenserie zien dat patiënten met ernstige COPD en malnutritie door het volgen van een geriatrisch revalidatieprogramma een significante en klinisch relevante verbetering in lichaamssamenstelling kunnen behalen. Ook hun spierfunctie en kwaliteit van leven verbeterden. De onderzoekers geven aan dat hun resultaten waardevolle aanknopingspunten bieden voor vervolgonderzoek, evenals voor de ontwikkeling van praktische richtlijnen voor patiënten met ernstige COPD en malnutritie in een geriatrische revalidatiesetting. “Wij vermoeden dat het programma voor 30 tot 50% toepasbaar is voor de patiënten die ten gevolge van hun COPD in de geriatrische revalidatie belanden”, zegt dr. Ewout Smit, senior onderzoeker Amsterdam UMC. Gezien de veelbelovende resultaten van de huidige studie zou de volgende stap een cluster-gerandomiseerde studie zijn om de effecten van de interventie verder te onderbouwen.
Referenties:
1. Ballemans J, et al. Multidisciplinary geriatric rehabilitation program for patients with COPD-induced malnutrition and muscle wasting: a case series. COPD. 2025;22:2571576.
2. Geerars-van der Veen M, Ballemans J, Bongers AM, et al. Feasibility of a novel geriatric rehabilitation program for people with COPD-induced malnutrition and muscle wasting: a qualitative study. Gerontol Geriatr Med. 2024:10:23337214241246435.
