REVIVE-kliniek: ‘Wij zijn serieuze dokters die niet zomaar wat doen’

In de REVIVE-kliniek in Bilthoven opereren KNO-artsen patiënten met migraine. Bij een groot deel van de patiënten blijken deze operaties tot blijvend succes te leiden. De operatie is in Nederland echter niet onomstreden; hoofdpijnexperts buitelden in de media over elkaar heen om het succes naar het rijk der fabelen te verwijzen. KNO-arts Wilbert Boek pareert alle kritiek. “Wij zijn serieuze dokters die opereren op basis van wetenschappelijk bewijs.”

Recent was het in het nieuws: een migraine-operatie zou bij een groot deel van de patiënten die hiervoor in aanmerking komen leiden tot blijvende afwezigheid van migraine. Onder meer twee KNO-artsen in de REVIVE-kliniek in Bilthoven voeren de operaties uit. De kritiek was niet van de lucht: de bekende hoofdpijnexpert Michel Ferrari – inmiddels gepensioneerd – stelde in een reactie in het Medisch Contact¹ dat het wetenschappelijk fundament van de operatie zou rammelen. Zo zou placebogecontroleerd onderzoek ontbreken. Bovendien zou er bij de geopereerde patiënten geen sprake zijn van ‘echte’ migraine. Kritiek vanuit een andere invalshoek kwam van Hans Carpay, bestuurslid van de Nederlandse Hoofdpijn Vereniging. Hij stelde op RTL Nieuws² dat 5000 euro voor de relatief kleine ingreep ‘een bizar hoog bedrag’ is. Een aantal vragen aan KNO-arts Wilbert Boek, die samen met zijn collega Hubert Faber de migraineoperaties in de REVIVE-kliniek uitvoert.

Hoe gaat de operatie in zijn werk?

“We zorgen voor decompressie van de trigeminuszenuw in het voorhoofd bij mensen die op die plaats hoofdpijn hebben. Opheffing van beknelling van die zenuw geeft dan verlichting. Voordat mensen op de operatietafel komen moet er echter een heel protocol worden doorlopen. Patiënten moeten voldoen aan een aantal strenge criteria, zoals het hebben van hoofdpijn in het voorhoofd. Daarna krijgen ze lidocaïne + de ontstekingsremmer depomedrol – voor een verlengde werking van lidocaïne – geïnjecteerd in de trigeminuszenuw. Als de zenuw verdoofd is en de hoofdpijn is weg, dan weten we dat deze zenuw in het spel is. Vervolgens geven we de patiënt een botoxinjectie in de fronsspier om na te gaan of opheffing van de beknelling rond de zenuw inderdaad de hoofdpijn verlicht. Is dat zo, dan weten we op grond van de literatuur dat een operatie effectief zal zijn. Een paar maanden na de injecties voeren we dan de operatie uit.”

Hoe effectief is de operatie?

“Na doorlopen van het protocol komt ongeveer 50% van de patiënten die zich bij ons melden met migraine in aanmerking voor de operatie. Van hen is 50% na de operatie volledig hoofdpijnvrij en 90% geeft aan dat de hoofdpijn op zijn minst dragelijk geworden is, al dan niet onder controle met paracetamol.”

“In de Verenigde Staten is deze operatie al veel meer ingeburgerd dan in Nederland”

Hoe kwam u ertoe deze operatie te gaan uitvoeren?

“In de Verenigde Staten werd meer dan 25 jaar geleden ontdekt dat bij vrouwen die om cosmetische redenen een voorhoofdslift ondergingen en die kampten met migraine, na deze ingreep vaak verlost waren van hun migraine. In de Verenigde Staten is daardoor deze operatie al veel meer ingeburgerd dan in Nederland. Deze is bij ons sinds het jaar 2000 bekend. Wij zijn er ongeveer vijf jaar geleden mee begonnen, een ander Nederlandse collega zo’n vijftien jaar geleden.”

Wat is de wetenschappelijke onderbouwing voor de operatie?

“Ja, waar moet ik beginnen? De American Society of Plastic Surgery heeft in 2018 een statement⁴ uitgebracht waarin ze migraine-operaties aanbevelen, onderbouwd met een hele rits literatuur. Placebogecontroleerd onderzoek is bijvoorbeeld uitgevoerd door de befaamde Amerikaanse hoogleraar Bahman Guyuron. Twee derde van de patiënten onderging de operatie en een derde kreeg een sneetje in het voorhoofd als placebo. Meer dan 50% van de geopereerde patiënten was na een jaar hoofdpijnvrij.³ Verder zijn er systematische reviews en meta-analyses gedaan die positief bewijs leveren. Een lijst van literatuur is op de website van onze kliniek te raadplegen. En misschien nog wel het krachtigste argument: de zeer vooraanstaande Harvard Medical School in Massachusetts (VS), waar ik als student stageliep, heeft een programma voor migrainechirurgie. Zouden die Nederlandse critici het dan beter weten? Ik heb geprobeerd met prof. dr. Ferrari in contact te komen voor een open gesprek over zijn kritiek. Tot een concrete afspraak is het nog niet gekomen. Erg jammer. Wij zijn serieuze dokters die niet zomaar wat doen. Zo werken wij ook in het Gelderse Vallei Ziekenhuis in Ede. Daar richtten we onder meer een reuk- en smaakcentrum op.”

“Het gaat erom dat wij streng geselecteerde patiënten vaak succesvol van hun hoofdpijn afhelpen”

Wat vindt u van de kritiek dat de geopereerde patiënten wellicht geen echte migraine hebben?

“Migraine is slechts een beschrijvende diagnose. Het gaat erom dat wij streng geselecteerde patiënten vaak succesvol van hun hoofdpijn afhelpen door de operatie. En wat maakt het uit of die hoofdpijn voldoet aan beschrijving voor migraine? Trouwens, de meeste patiënten die wij zien zijn bekend bij de neuroloog en hebben van de neuroloog zélf de diagnose migraine gekregen. Patiënten zijn gigantisch blij dat ze eindelijk van hun hoofdpijn verlost zijn. Een vrouw was al tien jaar niet op vakantie geweest omdat ze steeds tijdens vakanties knetterende hoofpijn kreeg. Na de operatie is ze in twee jaar tijd al vier keer op vakantie geweest. Zonder hoofdpijn. En een andere vrouw is inmiddels al meer dan 15 jaar hoofdpijnvrij. Ik weet het, bij elke geholpen patiënt geldt: n = 1. Maar van die casuïstiek word ik zo blij! Het beste wapen tegen alle kritiek is om de patiënten zelf hun verhalen te laten vertellen.” 

Wat is uw reactie op de kritiek dat de operatie te duur is?

“Dat is een reactie van iemand die geen idee heeft over wat er allemaal komt kijken bij een operatie en welke kosten dat met zich meebrengt. In Amerika kost deze operatie zelfs 15.000 dollar, dus onze prijs is dan serieus laag. Overigens heb ik Hans Carpay heel hoog staan. Ik weet dat hij in zijn hoofdpijnkliniek in Amsterdam veel mooi werk verricht.” 

Waarom wordt deze operatie nog niet vergoed?

“De operatie is nog niet te declareren bij de zorgverzekeraars. Er is geen declaratiecode voor. Daarvoor is een traject bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) nodig dat een aantal jaren duurt. Patiënten moeten deze operatie dus zelf betalen. En de vraag is natuurlijk ook of er kritische hoofdpijnexperts in de beoordelingscommissie van de NZa zitten. De weg via de NZa is daarmee niet heel begaanbaar en daarom hebben we besloten om gewoon te laten zien dat deze operatie effectief is en de patiënten zelf hun positieve ervaringen te laten vertellen. Deze operatie verdient veel meer bekendheid.”

Referenties:

1. Verwijs, M. Kritiek op eerste privékliniek in Nederland die migrainepatiënten opereert. Medisch Contact, 7 augustus 2024.
2. Nieuw soort operatie om hoofdpijn te verhelpen ‘houdt wetenschappelijk niet stand. RTL Nieuws, 1 augustus 2024.
3. Guyuron B, Reed D, Kriegler JS, et al. A placebo-controlled surgical trial of the treatment of migraine headaches. Plast Reconstr Surg. 2009 Aug;124(2):461-468. 
4. Statement Migraine Headache Surgery. ASPS.

Lees meer over: