RSV-vaccinatie komt eraan: wanneer en waarom?

Afgelopen Prinsjesdag heeft het kabinet aangekondigd dat een vaccinatie tegen het respiratoir syncytieel virus (RSV) opgenomen zal worden in het Rijksvaccinatieprogramma. Louis Bont is kinderarts infectioloog-immunoloog bij UMC Utrecht en wordt iedere winter geconfronteerd met een IC vol met kinderen met RSV. “De kinder-IC’s in andere Europese landen zullen deze winter een stuk leger zijn, maar in Nederland zal de IC weer gevuld zijn met kinderen met RSV.”

“Vrijwel alle kinderen raken in hun eerste twee levensjaren geïnfecteerd door RSV”, vertelt Louis Bont. “Een op de zeven gezonde kinderen moet door RSV naar de huisarts, en bij een op de 56 kinderen volgt een ziekenhuisopname. In de winter vormen RSV-infecties de meest voorkomende aandoening op de kinder-IC. Hoewel weinig Nederlandse kinderen overlijden aan RSV, ontwikkelt ongeveer de helft van de kinderen die vanwege een RSV-infectie zijn opgenomen astmatische klachten.”

Nieuwe vaccins

Om de strijd aan te gaan met RSV zijn er de afgelopen jaren meerdere vaccins ontwikkeld. Bont: “Er zijn twee vaccins geproduceerd: een zwangerschapsvaccin en een zuigelingenvaccin. In Nederland is gekozen voor het zuigelingenvaccin, maar in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk wordt het zwangerschapsvaccin ingezet. Het zuigelingenvaccin bestaat uit antistoffen en is dus een vorm van passieve immunisatie. Bij de zwangerschapsvaccinatie ontvangen baby’s via de placenta de anti-RSV-antistoffen van de moeder. Omdat RSV een seizoensgebonden virus is, krijgen kinderen het RSV-vaccin altijd in de winter. Als een baby in de winter geboren is, vindt de immunisatie binnen tien dagen na de geboorte plaats. Kinderen die in een ander seizoen geboren zijn, vaccineren we aan het begin van de winter.”

Voordelen zuigelingenvaccin

Hoewel beide vormen van RSV-vaccinatie voor- en nadelen hebben, begrijpt Bont dat in Nederland gekozen is voor het zuigelingenvaccin. “Het zwangerschapsvaccin is waarschijnlijk goedkoper en heeft voor sommige mensen gevoelsmatig de voorkeur. Maar omdat RSV seizoensgebonden is, biedt de zwangerschapsvaccinatie niet altijd voldoende bescherming. Een kind dat in april geboren wordt, heeft in de winter onvoldoende antistoffen. Ook als de baby veel te vroeg geboren wordt, is het kind onvoldoende beschermd. En te vroeg geboren kinderen lopen juist een tienmaal hoger risico op een ernstig verloop van een RSV-infectie. Het zuigelingenvaccin zal dus waarschijnlijk meer ernstige RSV-infecties bij baby’s voorkomen in Nederland dan het zwangerschapsvaccin.”

“Onze kinder-IC’s gaan weer uit hun voegen barsten, terwijl andere Europese landen dat niet meer hebben”

Toevoeging aan Rijksvaccinatieprogramma

Het zuigelingenvaccin wordt toegevoegd aan het Rijksvaccinatieprogramma, maar de uitvoering laat op zich wachten. Bont: “Aan het begin van dit jaar heeft de gezondheidsraad een positief advies gegeven over het zuigelingenvaccin. De minister van VWS heeft dit advies overgenomen en heeft vervolgens het RIVM de opdracht gegeven om de RSV-vaccinaties te organiseren. In andere Europese landen is al gestart met vaccineren, maar in Nederland zullen we nog zeker een jaar moeten wachten. Hopelijk kan in de winter van 2025 gestart worden met de RSV-vaccinaties, maar ik betwijfel of dat haalbaar is.”

“Nederland is wat trager geweest in de besluitvorming. Daarnaast lopen we tegen organisatorische obstakels aan. In Spanje wordt het vaccin bijvoorbeeld toegediend door de kinderarts, waar kinderen toch al heengaan. Maar in ons Rijksvaccinatieprogramma is nog geen prikcontact zo kort na de geboorte. Er moet dus een nieuwe organisatiestructuur worden opgezet, en dat kost tijd. Het resultaat is dat onze kinder-IC’s deze winter weer uit hun voegen gaan barsten met kinderen met een RSV-infectie, terwijl andere Europese landen dat niet meer hebben.”

“Om vertrouwen te kweken bij ouders is luisteren belangrijker dan praten”

Verzet tegen vaccinaties

Het Rijksvaccinatieprogramma wordt steeds impopulairder onder ouders, maar Bont verwacht dat het RSV-vaccin goed ontvangen zal worden. “Veel mensen kennen iemand die RSV heeft gehad, waardoor het nut van de vaccinatie duidelijker is. Bij vaccinaties tegen aandoeningen als polio, mazelen of difterie is dat moeilijker. Die aandoeningen kennen mensen namelijk niet meer. Wanneer ouders twijfelen is het belangrijk om vooral goed te luisteren naar hun zorgen. Om vertrouwen te kweken bij ouders is luisteren belangrijker dan praten. Daarnaast kun je ouders wijzen op een onlangs gelanceerde RSV-chatbot. Die geeft betrouwbare antwoorden op RSV-gerelateerde vragen.”

De RSV-vaccinaties zijn een belangrijke vooruitgang voor de Nederlandse zorg, maar zijn elders eigenlijk harder nodig. Bont: “In ontwikkelingslanden is RSV, na malaria, de tweede doodsoorzaak onder zuigelingen. Hoewel 99% van de RSV-overlijdens in die landen plaatsvinden, is daar geen toegang tot de nieuwe vaccins. Dat is schrijnend, want in ontwikkelingslanden sterven jaarlijks honderdduizenden kinderen aan RSV.”

Referentie: Chatbot RSV: https://resvinet.org/patient-network/chatbot/

Lees meer over: