Implementatiestudie effent pad voor screeningsprogramma longkanker

Het wordt tijd om nu ook in Nederland zo snel mogelijk mensen met een hoog risico op longkanker te gaan screenen, vindt hoogleraar Maatschappelijke Gezondheidszorg prof. dr. Harry de Koning. Hij vertelt over een nieuwe studie die gaat helpen om longkankerscreening goed te implementeren.

Begin 2020 publiceerde de New England Journal of Medicine de langverwachte resultaten van de NELSON-studie. Deze lieten zien dat het screenen van personen met een verhoogd risico op longkanker effectief is, en dat screening met CT-scans de mortaliteit als gevolg van longkanker kan reduceren. “Het is nu volstrekt helder dat we zo snel mogelijk ook in Nederland de personen met een hoog risico op longkanker moeten gaan screenen”, meent prof. dr. Harry de Koning, hoogleraar Maatschappelijke Gezondheidszorg in het Erasmus MC. De Koning bespreekt hoe de binnenkort van start gaande 4-IN-THE-LUNG-RUN-implementatiestudie gaat helpen om longkankerscreening zo optimaal mogelijk in de praktijk te implementeren.

Terughoudendheid

“Je zou kunnen denken dat de indrukwekkende resultaten van de NELSON-studie voldoende zijn om per direct bevolkingsbreed Nederlanders met een verhoogd risico op longkanker te gaan screenen”, beschrijft de Koning. “Toch is er vanuit de overheid een zekere terughoudendheid geweest om al te snel een screeningsprogramma te implementeren. Zo zijn er terechte vragen gerezen over bijvoorbeeld de kosten-batenbalans, en hoe omgegaan moet worden met vals-positieve uitslagen. Blokhuis, de staatssecretaris van VWS, gaf al vroeg aan dat er nog te veel onduidelijkheid was over hoe we een dergelijke bevolkingsbrede screening moeten implementeren. Daar stond hij niet alleen in, ook in andere Europese landen vroegen beleidsmakers zich af hoe ze het beste de screening op longkanker konden organiseren.”

“Bij deelnemers bij wie de eerste CT-scan negatief is, bekijken we of het beter is om jaarlijks of tweejaarlijks de vervolgscan te maken”

4-IN-THE-LUNG-RUN

Deze vragen leidden tot de implementatiestudie met de titel 4-IN-THE-LUNG-RUN. Met het Erasmus MC als coördinerend centrum en De Koning als hoofdonderzoeker, is de 4-IN-THE-LUNG-RUN een real world observationeel onderzoek, dat in totaal 26 duizend mensen met een verhoogd risico op longkanker zal bestuderen in Nederland, Duitsland, Spanje, Italië en Frankrijk. Het onderzoek leidt hopelijk tot goed onderbouwde screeningsstrategieën, die bewezen effectief, veilig, kosteneffectief en goed implementeerbaar zijn. “Ook zit er een experimenteel trial-element aan deze studie”, vult de Koning aan, “het is niet louter observationeel. Zo gaan we elke deelnemer bij wie de eerste CT-scan negatief is, randomiseren voor het tijdstip van de eerstvolgende scan. Op die manier kunnen we onderzoeken of het beter is om jaarlijks of tweejaarlijks de vervolgscan te maken in het kader van de screening.”

Het onderzoek, dat met 8 miljoen gesubsidieerd werd door de Europese Commissie, heeft inmiddels alle benodigde goedkeuringen binnen, zoals van de medisch-ethische commissies en de Gezondheidsraad.

Onnodige sterfte en kosten door longkanker voorkomen

“Natuurlijk lijkt het logisch om op basis van de NELSON-resultaten, die de eerdere resultaten van de NLST (National Lung Screening Trial) in de Verenigde Staten bevestigden en versterkten, gelijk een screeningsprogramma op te tuigen”, legt de Koning uit. “De noodzaak voor dit screeningsprogramma, namelijk om onnodige sterfte door longkanker te voorkomen, is voor vrijwel iedereen volstrekt helder. Toch zie ik deze tussenstap, die de 4-IN-THE-LUNG-RUN-studie is, niet als een opgelegde horde vanuit de overheid maar eerder als een win-win situatie. Door deze implementatiestudie op te zetten, ben je als onderzoeker als het ware gedwongen om je voorbereiding zo gedegen mogelijk te maken. We weten dat kwaliteitsprocessen, bijvoorbeeld omtrent privacywetgeving, low-dose CT-scan protocollen en datamanagement echt goed en zorgvuldig gewaarborgd moeten worden. De tijd die nodig is om dit nauwkeurig te organiseren hebben we dan ook gekregen, in afwachting van diverse goedkeuringsprocessen. En niet te vergeten, doordat we onderzoeken of screening nu jaarlijks of tweejaarlijks gedaan zou moeten worden, gaan we op de lange termijn mogelijk veel kosten besparen. Het kan de helft aan kosten schelen als blijkt dat je met tweejaarlijkse screening vergelijkbare effectiviteit kan bereiken van je screeningsprogramma als met een jaarlijkse screening.”

“Het wordt nog wel spannend om te zien welk aandeel van de uitgenodigde hoog-risicopersonen zich daadwerkelijk meldt voor de CT-scan”

Bevolkingsonderzoek en rookinterventies

Bijna alle benodigde organisatorische zaken voor een succesvolle start van de 4-IN-THE-LUNG-RUN-studie zijn inmiddels in gereedheid gebracht. De protocollen zijn klaar, de datamanagementsystemen zijn geselecteerd en binnenkort worden de ziekenhuizen die geselecteerd zijn om CT-scans voor de longkankerscreening uit te voeren, aangesloten op de datasystemen. “Nederland heeft als land al uitgebreide ervaring met screeningsprogramma’s in het kader van het bevolkingsonderzoek, dit heeft onze processen ook zeker vergemakkelijkt”, legt de Koning uit. Hij verwacht begin 2022 te kunnen starten met het uitnodigen van de eerste deelnemers voor screening. Dit zijn personen tussen de 60 en 80 jaar oud, met een risico op het krijgen van longkanker in de komende 6 jaar van 2,6% of hoger. Dit risico wordt berekend op basis van een score van 6 screeningsvragen die elke deelnemer beantwoordt. “Het wordt nog wel spannend om te zien welk aandeel van de uitgenodigde hoog-risicopersonen zich daadwerkelijk meldt voor de CT-scan. De opkomst was vrij hoog in de NELSON-studie, namelijk 90 procent, maar we weten dat een dergelijke hoge mate van therapietrouw binnen gerandomiseerde studies geen goede afspiegeling is van de realiteit. In real life, zoals in onze 4-IN-THE-LUNG-RUN onderzoek, mogen we denk ik tevreden zijn als we een opkomst van tussen de 50 tot 75 procent hebben. We onderzoeken ook hoe we het beste een hoge opkomst kunnen bereiken, bijvoorbeeld met de inzet van websites, live contact met verpleegkundigen of andere vormen van fysieke hulp. Hierbij zijn er tussen de deelnemende landen wel kleine verschillen. Zo wil Spanje de uitnodigingen via de huisarts/eerstelijnszorg organiseren. Het wordt interessant om te zien welke strategieën het beste werken en welke het best toepasbaar zijn per onderzocht land.”

“We bieden alle mensen die in aanmerking komen voor deze longkankerscreening ook een stoppen-met-roken-consult en -begeleiding aan”

Vroegdiagnostiek

“Ik vind het ook belangrijk om te vermelden dat we niet mogen vergeten dat we niet alleen vroegdiagnostiek trachten te doen, maar dat we ook een maatschappelijke zorg hebben voor de preventie van longkanker”, zegt De Koning. “Daarom bieden we alle mensen die in aanmerking komen voor deze longkankerscreening ook een stoppen-met-roken-consult en -begeleiding aan. Hopelijk kunnen we zo, in combinatie met de longkankerscreening, nog meer onnodige sterfte ten gevolge van longkanker voorkomen.”

Lees meer over: