DOQ

Sekseverschillen in behandeleffectiviteit bij artritis psoriatica

Vrouwen met artritis psoriatica reageren anders (lees: minder goed en korter) op een behandeling met een TNF-alfa remmer dan mannen. Dit zijn de resultaten van een analyse van gegevens van een groot Europees cohort. Als blijkt dat ook andere medicijnen sekseverschillen vertonen, kan dit een opmaat zijn naar een meer gepersonaliseerde behandeling van deze ziekte, stellen Irene van der Horst-Bruinsma en Pasoon Hellamand.

‘Don’t you know that it’s different for girls’, zong Joe Jackon al in 1979. Dat blijkt ook het geval voor veel medische aandoeningen, waaronder reumatische ziekten. Sekseverschillen bij reumatische aandoeningen kunnen al jaren rekenen op de speciale aandacht van Irene Van der Horst-Bruinsma, hoogleraar Reumatologie in het Radboudumc. Niet voor niets heette de leerstoel die zij van 2018 tot 2021 in Amsterdam bekleedde Reumatologie, in het bijzonder genderaspecten in musculoskeletale ontstekingsziekten en luidde de titel van haar inaugurele rede destijds Adam is geen Eva. “Het afgelopen jaar is bij diverse reumatische aandoeningen vastgesteld dat er significante verschillen bestaan tussen vrouwen en mannen. Verschillen in prevalentie, verschillen in klinische presentatie en verschillen in de respons op bepaalde behandelingen. Kennis daarvan is belangrijk voor zowel een optimale diagnostiek als voor het kiezen van een optimale behandeling.”

“Vrouwelijke patiënten ervaren gemiddeld meer functionele beperkingen en hebben een slechtere kwaliteit van leven”

Arts-onderzoeker reumatologie Pasoon Hellamand

Andere klinische presentatie

“Van artritis psoriatica is al langer bekend dat mannen en vrouwen verschillen in hun klinische presentatie”, vertelt Pasoon Hellamand, arts-onderzoeker reumatologie in het Amsterdam UMC en promovendus bij Van der Horst-Bruinsma. “Bij mannen is de psoriasis vaak heviger aanwezig dan bij vrouwen en ze hebben vaker een axiale manifestatie van de ziekte. Vrouwelijke patiënten hebben gemiddeld meer perifere artritis, meer enthesitis, meer pijnklachten, ervaren meer functionele beperkingen en hebben een slechtere kwaliteit van leven. Ook waren er al aanwijzingen dat vrouwen met artritis psoriatica minder goed zouden reageren op een eerste behandeling met een TNF-alfa remmer. Maar de literatuur daarover is niet eenduidig, mogelijk doordat de bestudeerde cohorten niet altijd voldoende groot waren.”

“Vrouwen stopten gemiddeld eerder met de behandeling”

Arts-onderzoeker reumatologie Pasoon Hellamand

17 Europese landen

Dan rest maar één ding: een studie in een groot cohort. Van der Horst-Bruinsma: “Sinds een krappe tien jaar is er het EuroSpA register, een register dat in 17 Europese landen prospectief patiëntengegevens uit de dagelijkse praktijk verzamelt. Aan de hand van gegevens van ruim 17.000 patiënten – 50% vrouwen, 50% mannen – die tussen 1990 en 2020 waren gestart met een TNF-alfa remmer hebben we uitgezocht of er tussen vrouwen en mannen significante verschillen bestaan in de effectiviteit van deze behandeling.”
“Daarbij hebben we gekeken naar twee uitkomstmaten: het percentage patiënten dat goed reageerde op de behandeling na zes maanden therapie, en het percentage patiënten dat na twee jaar nog steeds met dezelfde TNF-alfa remmer behandeld werd”, vult Hellamand aan.

Significante verschillen

Ofschoon de ernst van diverse ziekteparameters (DAS29, CRP, pijnscore, vermoeidheidsscore) bij de start van de behandeling gemiddeld niet verschilde tussen vrouwen en mannen, waren er na een half jaar behandeling met een TNF-alfa remmer wel significante verschillen. Hellamand: “Van de vrouwen had na een half jaar 64% een lage ziekteactiviteit, tegenover 78% van de mannen. Ook zagen we een verschil in het percentage patiënten dat na 2 jaar nog steeds hetzelfde medicijn gebruikt. Vrouwen stopten gemiddeld eerder met de behandeling. Er was een verschil in de reden van stoppen met het medicijn. Vrouwen stopten iets vaker vanwege bijwerkingen of omdat het middel onvoldoende effect had. Mannen staakten de behandeling juist vaker omdat de ziekte helemaal of grotendeels verdwenen was, of vanwege ‘overige redenen’.”

“Het is belangrijk dat behandelaars zich bewust zijn van dit verschil in effectiviteit”

Hoogleraar Reumatologie Irene van der Horst-Bruinsma

Darmflora

Kortom, op basis van deze omvangrijke patiëntenpopulatie kan met grote zekerheid worden gesteld dat vrouwen en mannen anders reageren op een eerste behandeling met een TNF-alfa remmer. “Er zijn hiervoor diverse verklaringen te bedenken”, stelt Hellamand. “De verschillen in klinische manifestatie van de ziekte kunnen een rol spelen maar ook hormonale verschillen zouden hiervoor verantwoordelijk kunnen zijn. Daarnaast zijn er sekseverschillen vastgesteld in de samenstelling van de darmflora. We weten dat de darmflora een rol speelt bij de ontwikkeling van artritis psoriatica.”

Nabije toekomst

Vooralsnog hebben deze bevindingen geen directe consequenties voor de dagelijkse behandelpraktijk. “Daarvoor is het nog te vroeg”, meent Van der Horst-Bruinsma. “Het is wel belangrijk dat behandelaars zich bewust zijn van dit verschil in effectiviteit. We willen in de nabije toekomst uitzoeken of er bij behandeling met andere medicijnen ook sekseverschillen optreden. Als dit zo is, kan dat uiteindelijk leiden tot een meer gepersonaliseerde behandeling van deze ziekte.”

Referentie: Hellamand P, et al. Sex differences in the effectiveness of first-line tumor necrosis factor inhibitors in psoriatic arthritis; results from the EuroSpA Research Collaboration Network. Arthritis Rheumatol. 2023 Nov 16.

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De lessen van de langst­vliegende MMT-arts van Nederland

MMT-arts Nico Hoogerwerf vertelt over zijn ervaringen als medisch specialistische zorgverlener per helikopter. “Wij dóen vooral, we voeren handelingen uit. Wij voelen niet de machteloosheid die politiemensen wel kunnen voelen.”

Casus: patiënt met zwelling in de mond

Een patiënte komt op het spreekuur met sinds 2 maanden een zwelling in de mond aan de linkerzijde. Het was destijds 1-2cm, welke spontaan ontlastte met dik taai slijm. Sindsdien komt het in wisselende grootte regelmatig terug. Wat is uw diagnose?

Verslaving onder zorgprofessionals: anonieme hulp is voorhanden

Verslaving is ook onder zorgprofessionals een reëel probleem. Marlies de Rond vertelt over het KNMG-programma ABS-zorgprofessionals, dat anonieme hulp en ondersteuning biedt aan zorgprofessionals die worstelen met problematisch middelengebruik en verslaving.

‘Zoveel artsen willen hun bezieling terug’

MDL-arts Marieke Gielen vindt het huidige zorgsysteem niet houdbaar voor medisch specialisten. “Ik heb mijn bezieling terug en wil nu een bruggenbouwer zijn tussen de reguliere zorg en het bredere zorgveld.”

Het Calamiteiten­­hospi­taal: in dertig minuten opera­tioneel na een ramp 

Mirjam de Jong vertelt hoe het Calamiteitenhospitaal in Utrecht bij een ramp razendsnel operationeel wordt gemaakt en hoe het een cruciale rol speelt in de nationale zorg. “Bij een grote groep slachtoffers moet je bedenken hoe je zoveel mogelijk levens kunt redden.”

Casus: man met toenemende pijn bovenbuik

Een man heeft sinds 2 weken toenemende pijn in de bovenbuik, ter plaatse van het maagkuiltje. De pijn is vooral aanwezig bij het eten en is brandend van karakter. Wat is uw diagnose?

‘Ik wil mensen helpen die het meest in nood zitten’

Werken in oorlogsgebieden geeft Zafer Altunbezel (Artsen zonder Grenzen) voldoening. Dagelijks ziet hij patiënten met oorlogstrauma, soldaten en burgers. “Als je wordt uitgestuurd naar een oorlogsgebied moet je oplossingen kunnen bedenken in zeer atypische situaties.”

‘Te veel welzijns­kwesties komen in het medisch domein’

Karine van ‘t Land is voorzitter van KAMG: een beroepsvereniging, maar ook een lobbyclub die de volksgezondheid wil verbeteren. “Wat Artsen Maatschappij + Gezondheid bindt is dat ze bezig zijn met drie dingen: met preventie, met volksgezondheid en met grote groepen.”

Aanpak onder­voeding moet multi­discipli­nair

Ongeveer een kwart van alle patiënten is bij opname ondervoed. Dit kan leiden tot minder snel herstel en langere opnameduur. De aanpak ervan is een zaak van het hele ziekenhuis, vertellen Emma Koster en Wesley Visser. “Ondervoeding is veel meer dan te weinig eten.”

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx