DOQ

Serrated polyposis syndroom: hoe te voorkomen dat je de diagnose mist?

Net als zijn ‘broertjes’ Lynch, FAP en MAP vormt SPS – serrated polyposis – een verhoogd risico op het krijgen van darmkanker. Anders dan de broertjes is serrated polyposis echter niet simpel via een genetische test op te sporen. De diagnose wordt dan ook regelmatig gemist, constateert MDL-arts Yasmijn van Herwaarden in haar proefschrift.

Poliepen in de dikke darm bestaan in vele soorten en maten. Veel soorten poliepen zijn voorlopers van darmkanker. Zonder ingrijpen kunnen ze in een aantal jaren doorgroeien en kwaadaardig worden. Reden om mensen die bekend zijn met darmpoliepen regelmatig te controleren en de aanwezige poliepen te verwijderen. “De serrated poliepen zijn enkele decennia geleden als specifieke poliepsoort benoemd”, vertelt Van Herwaarden, tegenwoordig werkzaam in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. “Ze zijn bij een scopie lastiger te herkennen dan andere soorten poliepen doordat ze meestal heel vlak zijn. Hun naam verwijst naar het Latijnse serratus wat ‘zaagvormig’ betekent. Als je een serrated poliep onder het microscoop bekijkt, zie je gekartelde randjes aan de poliep.”

MDL-arts Yasmijn van Herwaarden

Definitie veranderd

Net als andere soorten poliepen komen de serrated poliepen bij sommige mensen in groten getale voor in de dikke darm; er is dan sprake van een serrated polyposis syndroom (SPS). “De precieze definitie voor SPS is in de loop van de jaren wat veranderd. Volgens de huidige definitie is er sprake van SPS als iemand tenminste twintig serrated poliepen heeft, verspreid over de hele darm Of vijf van deze poliepen aan de rechterkant van de darm, waarvan er twee groter zijn dan een centimeter. Dit is zo bedacht omdat de poliepen rechtszijdig, en vooral de grote, gevaarlijker zijn dan de kleinere en de poliepen dichterbij de endeldarm. Daarbij geldt bovendien dat het aantal van twintig de som mag zijn van het aantal serrated poliepen gevonden in opeenvolgende scopieën.”

“Het bleek dat de diagnose bij 24% van de patiënten was gemist”

Diagnose gemist

Anders dan Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP), MutYH Geassocieerde Polyposis (MAP) of het Lynch syndroom, zijn serrated polyposis niet op te sporen aan de hand van een genetische test. SPS wordt zodoende in de dagelijkse praktijk wel eens over het hoofd gezien . Dit alles vergroot de kans op het ontwikkelen van darmkanker. Van Herwaarden: “Om meer zicht te krijgen op de zorgvuldigheid van de diagnostiek van SPS hebben we het medisch dossier onderzocht van 5.000 patiënten bij wie ooit minstens één darmpoliep of darmcarcinoom was aangetoond. We keken of zij voldeden aan de huidige criteria voor SPS en of deze diagnose daadwerkelijk gesteld was. Het bleek dat de diagnose bij 24% van de patiënten was gemist.”

“Voor een goede, sluitende diagnostiek is zowel alertheid bij de scopisten, als een goede verslaglegging in de tijd noodzakelijk”

Gestructureerd kijken

De redenen voor het missen van de diagnose varieerden. Soms waren de poliepen verwijderd in de jaren voordat de criteria voor diagnose opgesteld werden. Soms was het pathologieverslag van de poliep niet beschikbaar voor de MDL-arts. En soms werd er niet aan gedacht om de poliepen bij elkaar op te tellen om te kijken of er al aan de criteria voldaan werd. “Dit maakt duidelijk dat voor een goede, sluitende diagnostiek zowel alertheid bij de scopisten, als een goede verslaglegging in de tijd noodzakelijk is”,  aldus Van Herwaarden. “Bij dat laatste zou het landelijk digitale pathologiesysteem PALGA goede diensten kunnen bewijzen. Bijvoorbeeld met artificial intelligence die op basis van de diverse verslagen van een patiënt SPS kan herkennen.” Overigens heeft de komst van het bevolkingsonderzoek darmkanker ertoe geleid dat er tegenwoordig meer gestructureerd gekeken wordt naar de aanwezigheid (ook in de tijd) van diverse soorten darmpoliepen, is de indruk van Van Herwaarden. “Ik denk dat SPS nu en in de toekomst minder vaak gemist gaat worden dan in het verleden.”

Appendicitis

Een mogelijke nieuwe route om mensen met SPS op te sporen loopt via de heelkunde, ontdekte Van Herwaarden. “Serrated poliepen komen soms ook voor in de appendix. We hebben in PALGA gezocht naar alle patiënten die in 30 jaar een serrated poliep in de appendix hadden. Daarna hebben we van deze mensen opgezocht welke afwijkingen er in de dikke darm gevonden zijn. Zij leken vaker SPS, maar ook andere darmpoliepen of darmcarcinoom te hebben. Op grond daarvan bevelen we aan een appendix die wordt verwijderd, altijd te onderzoeken op de aanwezigheid van poliepen, en indien deze aanwezig zijn, de patiënt naar de MDL-arts te verwijzen voor een darmscopie.”

“Een genetische test als simpel universeel diagnosticum, zoals bij Lynch, FAP en MAP, zit er voor SPS dus niet in”

Geen genetische test

Zoals gezegd is SPS tot op heden niet op te sporen via een genetische test. In haar promotieonderzoek – waarbij zowel de afdelingen Pathologie, Maag-, Darm- en Leverziekten en Humane Genetica van het Radboudumc waren betrokken – heeft Van Herwaarden gepoogd een driver mutatie te vinden die als basis kan dienen voor een genetische test. “Via whole exome sequencing hebben we het DNA van 22 mensen en een grote familie met SPS in kaart gebracht. Dat leverde echter geen genvarianten op die kenmerkend zijn voor de aandoening. In de literatuur zijn wel enkele genvarianten binnen enkele families met SPS gevonden, bijvoorbeeld het RNF43-gen. Waarschijnlijk zijn dit verschillende genvarianten die het risico op SPS vergroten, maar die op zich niet voldoende zijn om de aandoening daadwerkelijk te veroorzaken. We gaan er nu van uit dat SPS bij de meeste patiënten het gevolg is van een combinatie van aanleg en omgevingsfactoren. Een genetische test als simpel universeel diagnosticum, zoals bij Lynch, FAP en MAP, zit er voor SPS dus niet in.”

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De cruciale aanwijzing zit soms in het bot

Hoeveel informatie blijft er na een moord in een lichaam bewaard? Arts-forensisch antropoloog Reza Gerretsen combineert medische kennis met fysische antropologie om te achterhalen wat er is gebeurd. “Ik haal het verhaal naar boven dat iemand zelf niet meer kan vertellen.”

Casus: vrouw met netvormige huidverkleuringen van de benen

Een 76-jarige vrouw bezoekt de dermatoloog vanwege sinds enkele maanden bestaande, netvormige huidverkleuringen aan de achterzijde van beide benen. De plekken jeuken niet en doen geen pijn. Wat is uw diagnose?

Inslikken van batterij kan levens­bedreigend zijn

Jaarlijks slikken bijna 40 jonge kinderen een batterij in, soms met levensbedreigende gevolgen. MDL-kinderarts Angelika Kindermann onderzocht de risico’s en pleit voor meer bewustwording en veiligere verpakkingen. “We schrokken van het hoge percentage complicaties.”

Zo schrijf je medische informatie waar je patiënt iets aan heeft

Een patiëntenfolder kan medisch correct zijn en toch zijn doel missen, ziet arts Stan Geurts van De Hulpdokter. Begrijpelijk schrijven begint daarom met een inhoudelijke keuze: wat moet de patiënt weten?

Casus: jongeman met een zwelling van het gehemelte

Een 29-jarige man, met in de voorgeschiedenis seronegatieve artralgie, bezoekt uw spreekuur vanwege een zwelling van het gehemelte. U ziet een scherpbegrensde, verruceuze, witte plaque. Aan de genitalia, de ogen en de huid vindt u geen afwijkingen. Wat is uw diagnose?

Hoe ontwerpers complexe zorg­processen een­voudiger maken

Complexe zorgprocessen leiden regelmatig tot dubbel werk, onduidelijkheid en onnodig tijdverlies. Noa Smolenaars laat zien hoe design hierin kan helpen. “Wij ontwerpers zijn in staat complexe processen goed uit te diepen en te visualiseren, daar zijn we in opgeleid.”

‘Bevolkings­onderzoek wordt gezien als een nood­zakelijk kwaad’

De deelname aan bevolkingsonderzoeken naar kanker daalt. Martin Jansen onderzocht hoe mensen online over deze screeningsprogramma’s praten en welke rol misinformatie daarbij speelt. “Bevolkingsonderzoeken zijn saai, maar hebben wel nut.”

AI-model gaat drukte op de SEH voorspellen

Drukte op de SEH leidt tot langere wachttijden en verhoogt het risico op fouten. Eva Schippers ontwikkelde een AI-model dat de drukte kan voorspellen. “Vroeger hadden we deze drukte voornamelijk op vrijdagavond, maar het is inmiddels een dagelijks probleem.”

Apothekers krijgen vergoeding voor therapietrouw­gesprekken

Therapietrouwgesprekken door apothekers worden in Noord-Limburg bij wijze van proef vergoed. Apotheker Erna Mombarg legt uit wat deze gesprekken opleveren. “Ik krijg uit het hele land van collega’s reacties: ‘Hoe heb je dit voor elkaar gekregen?’”

Als oorlog de zorg op de proef stelt

Bij een grootschalig conflict zullen ook Nederlandse ziekenhuizen grote aantallen gewonde militairen moeten opvangen. Traumachirurg en militair Eelco Huizinga vertelt wat dat van de zorg kan vragen. “Als zorgprofessional moet je je afvragen: wat wordt er van mij verwacht?”