Stimulator brengt bloeddruk op peil bij dwarslaesie

Bijna de helft van de mensen met een dwarslaesie heeft chronisch een te lage bloeddruk. Revalidatiearts Ilse van Nes (Sint Maartenskliniek) en neurochirurg Erkan Kurt (Radboudumc) hebben meegedaan aan een internationale studie naar een nieuw systeem dat het ruggenmerg stimuleert. Dat brengt de bloeddruk binnen enkele minuten weer op normaal niveau.

Bij een dwarslaesie is het ruggenmerg beschadigd. Daardoor kunnen de hersenen geen signalen meer doorgeven naar het lichaam, ook niet naar de bloedvaten. “De controle over de bloeddrukregulatie valt weg en dat leidt tot allerlei klachten”, legt Van Nes uit. “Zo kan het bloed bij het overeind komen naar de buik en de benen zakken, waardoor mensen duizelig en misselijk worden. Ook kunnen zij last hebben van vermoeidheid, ‘brain fog’, flauwvallen en concentratieverlies. Hoe hoger de dwarslaesie zich bevindt, hoe meer de controle over de bloeddrukregulatie wegvalt en hoe meer last iemand ervan heeft.”

Onderbelicht

Volgens Van Nes is dit een onderbelicht probleem, waar geen goede behandeling voor is. Steunkousen of een buikband helpen onvoldoende. “Het lichaam kan de bloeddruk en de hartslag gewoonweg niet meer goed aanpassen aan de dagelijkse activiteiten. Veel dwarslaesiebehandelingen richten zich op het herstel van beweging. Een goede bloeddruk is daarvoor een basisvoorwaarde.”

Het onderzochte stimulatiesysteem is ontwikkeld door onderzoekers in Zwitserland en Canada. Het bestaat uit een implanteerbare ruggenmergstimulator, met onder andere een speciaal ontworpen elektrode: een soort matje met 16 contactpunten die elektrische prikkels afgeven aan de ruggenmergzenuwen. Dat gebeurt via een pulsgenerator (een soort pacemaker) in de buik. Die prikkels zijn nauwkeurig afgestemd op de behoeften van de patiënt en zorgen voor een stabiele bloeddruk.

Ook rompcontrole

Het aanbrengen van de stimulator gebeurt onder algehele narcose terwijl de patiënt op de buik ligt. Vooraf is een MRI-scan gemaakt en de positie bepaald van de gebieden in het ruggenmerg die de bloeddruk aansturen. “We weten dus precies waar we de stimulator moeten plaatsen”, zegt Kurt. “We gaan bij de elfde of twaalfde borstwervel naar binnen en schuiven de elektrode op naar het gewenste gebied. Tijdens de operatie kunnen we met neuromonitoring testen of we op de juiste plek zijn, door de elektrode aan en uit te zetten.”

Kurt geeft aan dat de elektrode zo veel mogelijk symmetrisch moet liggen in het lichaam: “Dat is nodig voor een goede rompcontrole van de patiënt. Als de elektrode links en rechts gelijk ligt, kan deze de rompspieren evenveel aansturen. Dus daar moeten we tijdens de operatie op letten.”

Van Nes vult aan: “Bij een hoge dwarslaesie is er ook geen controle over de buikspieren. Daardoor zit iemand vaak onderuitgezakt in de rolstoel. Door de rompspieren aan te sturen, zitten mensen stabieler, hebben zij minder rugklachten en kunnen zij meer doen met hun armen. Dat geeft veel meer functionele mogelijkheden.”

Onmiddellijk effect

In de internationale studie, met 14 deelnemers, had de elektrische stimulatie onmiddellijk effect op de bloeddruk. Het zorgde voor langdurig minder complicaties van een te lage bloeddruk en een betere kwaliteit van leven. Er was geen aanvullende therapie meer nodig en de patiënten konden weer dagelijkse activiteiten oppakken.

De nieuwe technologie is ook getest bij patiënten in Nederland. De implantatie vond plaats in het Radboudumc en de metingen en revalidatie vervolgens in de Sint Maartenskliniek. Van Nes vertelt: “Na activatie van het systeem was de bloeddruk binnen enkele minuten weer op normaal niveau. Patiënten voelden zich helderder, hadden meer energie, konden luider spreken en verder rijden met de rolstoel en ze hadden minder last van een dip na het eten. Ook hun gevoel van zelfstandigheid nam toe.”

Smartwatch

Patiënten kunnen de elektroden activeren via een smartwatch. Daarin staat een programma voor stimulatie van de bloeddruk en een programma voor ondersteuning van de rompstabiliteit. “Thuis kunnen patiënten zelf kiezen welk programma zij willen gebruiken. Bijvoorbeeld ’s ochtends bij het uit bed komen is de bloeddruk heel belangrijk, terwijl bij het eten klaarmaken juist de rompstabiliteit van belang is”, aldus Van Nes.

Kurt vertelt dat het systeem zo’n tien jaar geleden is ontwikkeld om mensen met een dwarslaesie weer te kunnen laten lopen. Sindsdien zijn wereldwijd enkele mensen geopereerd en kunnen zij met een rollator weer korte stukken lopen. “En gaandeweg zagen de onderzoekers ook een effect op de bloeddruk. Daarom is later de aandacht verlegd naar bloeddrukregulatie. Overigens is er nog steeds de wens om mensen met een volledige dwarslaesie weer te kunnen laten lopen. Misschien halen we dat doel ook in de toekomst.”

“Het doel is nu om het systeem in een grotere groep patiënten te onderzoeken”

Veelbelovend

Uit de eerste studie lijkt de nieuwe therapie veilig, toepasbaar en effectief te zijn. Dat is veelbelovend. “Het doel is nu om het systeem in een grotere groep patiënten te onderzoeken”, besluit Van Nes. “Het bedrijf achter het systeem is zich daarop aan het oriënteren. Voor onze studie was het overigens moeilijk om deelnemers te vinden. Patiënten kunnen zich niet meer voorstellen hoe het voelt om een normale bloeddruk te hebben. Pas als ze met de stimulator weer een normale bloeddruk ervaren, beseffen ze hoeveel last ze ervan hadden.”

Referentie: Phillips AA, et al. An implantable system to restore hemodynamic stability after spinal cord injury. Nat Med. 2025;31:2946-57.

Lees meer over: