DOQ

‘Stress gaat dwars door alle diagnoses heen’

Van hart- en vaatziekten tot diabetes, van depressie tot reuma, stress speelt over de gehele linie van de geneeskunde een grote rol, stelt prof. dr. Christiaan Vinkers. Hij is psychiater en hoogleraar Stress en veerkracht in de psychiatrie aan Amsterdam UMC. Vandaar het pleidooi in zijn oratie dit voorjaar om stress centraler te stellen in de geneeskunde. ‘Stress kent geen grenzen, het gaat dwars door alles diagnoses heen.’

Stress heeft een imagoprobleem, stelt Vinkers. “Als we de term stress gebruiken, dan is het vooral als negatieve emotie. Maar stress hoort bij het leven. Het is onze aangeboren verdedigingslinie die altijd paraat staat om ons te beschermen. Zonder dat zouden we ons niet staande kunnen houden.”

Fotografie Eelkje Colmjon

“Het stress-mes snijdt aan twee kanten: soms goed, soms slecht, en veel vaker allebei tegelijk”

psychiater en hoogleraar prof. dr. Christiaan Vinkers

Paradox

Vinkers noemt het de stress-paradox: te veel of langdurige stress is niet goed, maar tegelijkertijd is stress onmisbaar om moeilijke situaties de baas te kunnen. ‘Het stress-mes snijdt aan twee kanten: soms goed, soms slecht, en veel vaker allebei tegelijk. Van te weinig stress worden we ongelukkig, want dan gebeurt er niets in ons leven, maar te veel stress, dat kan ziekmakend zijn.’

Stressorkest

In ieders leven gaat het daarom om het vinden van de juiste dynamische stressbalans. Vinkers introduceert daarvoor een nieuwe term, homeodynamica. “Homeodynamica beschrijft voor mij perfect het dynamische evenwicht rond stress. Een evenwicht dat continu verandert afhankelijk van iemands context: welke stress is er, op welk moment, door welke gebeurtenis? Het zorgt dat we in balans blijven en is essentieel voor onze veerkracht.”

Wat mensen aan stress ervaren, is voor iedereen verschillend. Generieke oplossingen tegen stress zijn er daarom niet, meent Vinkers. “Dat komt doordat ieder mens zijn eigen stressorkest heeft. Dat orkest, oftewel het persoonlijk samenspel van biologische, psychologische en omgevingsfactoren, is bij iedereen anders. Vandaar dat manieren en oplossingen om te voorkomen dat het orkest ontregelt raakt, bij iedereen ook anders zijn.”

“Om stress beter te begrijpen moeten wetenschappelijke disciplines samenwerken. Dat biedt een unieke kans op preventie, vroegsignalering, betere interventies én zelfregie”

Preventie en vroegherkenning

Als het persoonlijk stressorkest dan toch ontregeld raakt, kan dat leiden tot ziekte. Stress is daarmee zelf geen ziekte, maar draagt volgens Vinkers wel bij aan het ontstaan ervan. “Somberheid, angst, psychoses, suïcidaliteit, verslaving, te veel stress speelt bij al deze psychiatrische fenomenen een rol. Maar stress is niet enkel een psychiatrisch feestje. Het is relevant voor álle ziekten in de geneeskunde. Ook bij diabetes, hart- en vaatziekten, de ziekte van Parkinson, multiple sclerosis en auto-immuunaandoeningen speelt stress een rol.” Vandaar dat Vinkers ervoor pleit om stress integraal onderdeel te laten zijn van de geneeskunde. Dat lukt volgens hem het beste vanuit een multidisciplinaire benadering. “Stress is grensoverschrijdend, het trekt zich niets van diagnostische grenzen aan, dus om stress beter te begrijpen moeten wetenschappelijke disciplines samenwerken. Dat biedt een unieke kans op preventie, vroegsignalering, betere interventies én zelfregie.”

Cultuuromslag

Een brede multidisciplinaire aanpak van stress betekent een cultuuromslag in de geneeskunde. Vinkers zelf werkt daar hard aan. Zo is hij een van de initiatiefnemers van Stress-NL, een consortium van stress-onderzoekers vanuit tal van wetenschappelijke disciplines. “We kunnen stress alleen begrijpen als we alle partijen bij elkaar brengen. Ieder van ons heeft een stukje van de puzzel in handen. Alleen als alle wetenschappelijke disciplines de handen ineenslaan, waarbij ieder zijn expertise inbrengt, kunnen we die puzzel compleet maken.”

“Hoe het kabinet het belang van mentale weerbaarheid wil omzetten naar beleid, dat schrijven ze er niet bij”

Regeerakkoord

Het vraagt ook iets van de overheid, vindt Vinkers. ‘Het kabinet benadrukt in haar Regeerakkoord wel het belang van mentale weerbaarheid. Maar hoe het dat vervolgens wil omzetten naar beleid, dat schrijven ze er niet bij. Willen we echter werken aan een succesvolle integrale aanpak van stress, dan hebben we – naast gemotiveerde zorgverleners en wetenschappers – een aanjager nodig die alle partijen samenbrengt. Ik hoop daarom dat de overheid spoedig met een visie komt hoe ze hier verder vorm aan denkt te geven.’

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?

In Search of Stories brengt levens­verhalen tot leven

Het onderzoeksproject ‘In Search of Stories’, geleid door oncoloog Hanneke van Laarhoven, brengt verhalen van ongeneeslijk zieke patiënten tot leven. “De analyse van deze verhalen biedt inzichten die met traditionele methoden vaak over het hoofd worden gezien.”

‘Het preferentiebeleid gaat binnen nu en vier jaar op de schop’

Het preferentiebeleid is volledig doorgeslagen en moet hoognodig op de schop, vindt Aad de Groot, directeur van Zorgverzekeraar DSW. “Het is lastig te berekenen, maar we vermoeden wel dat door de lage prijzen juist andere kosten kunnen toenemen.”

‘Dokters voelen zelf de paradox van samen beslissen in de spreek­kamer’

Samen beslissen kan patiënten tijdelijk veel stress en onzekerheid bezorgen, blijkt uit onderzoek van Inge Henselmans. “Wij staan helemaal achter de beweging van samen beslissen, maar vonden dat er ook oog moest zijn voor de negatieve aspecten ervan.”

‘Het ziekenhuis kan ook zonder lachgas’

Nicolaas Sperna Weiland geeft inzicht in de duurzaamheid van lachgas. “Ik denk persoonlijk dat er ook andere pijnstilling voorhanden is om kortdurend comfort te geven. Vaak met betere pijnstillende effecten en minder nadelige milieueffecten.”

Stop met jezelf onder­mijnen: vijf stappen tegen het imposter syndroom

Bang om door de mand te vallen, prestatiegericht, conflictvermijdend? Veel jonge artsen hebben last van het imposter syndroom. Moniek de Boer geeft praktische tips. “Het ontwikkelen van een gezonde werk-privé balans en het accepteren van kwetsbaarheid is cruciaal.”

Casus: patiënt met huidkleurige papel op de rug

Een 54-jarige vrouw meldt zich bij de huisarts met een huidkleurige papel op de rug. Mevrouw heeft in haar voorgeschiedenis een basaalcelcarcinoom (BCC) gehad van het gelaat. In haar familie komt geen huidkanker voor. Wat is uw diagnose?

Waarom moet ik als arts aandacht hebben voor lhbtiq+?

Zichtbaarheid en veiligheid zijn belangrijk bij het omgaan met lhbtiq+-ers in de zorg, pleit longarts Karin Pool. Ze geeft praktische tips voor zorgverleners en zorginstellingen. “Met kleine aanpassingen, bijvoorbeeld in taalgebruik, maak je al een groot verschil.”

De overgang: hormoon­therapie helpt, maar is geen wonder­middel

Gynaecoloog Dorenda van Dijken promoot hormoontherapie bij overgangsklachten, maar noemt het geen wondermiddel voor de gezondheid op langere termijn. “We kunnen als artsen zeggen dat je de overgang moet omarmen, maar ik vind dat elke vrouw dat zelf bepaalt.”

Casus: man met opgezette en verkleurde gewrichten en zwelling linkeroor

Een 52-jarige man klaagt over pijnlijke en stijve handen. De gewrichten van beide handen en vingers zijn opgezet en blauw-paars verkleurd. Verder heeft hij klachten van moeheid en malaise. Hij heeft geen koorts. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx