Tactvol medicatieadvies geven bij laag­geletterdheid

Sommige mensen hebben moeite met lezen en schrijven en begrijpen daardoor moeilijk hoe ze hun geneesmiddelen precies moeten innemen, volgens apotheker Laura Vlijmincx. Zij werkt in Boots Apotheek Beilen en startte een project waarin patiënten extra uitleg krijgen over hun medicatie. Ook is ze bezig met het invoeren van eenvoudigere etiketteksten.

Vlijmincx rondde haar opleiding tot apotheker af met een project over laaggeletterdheid. Ze merkte dat er in de apotheek geregeld mensen aan de balie staan die niet goed begrijpen hoe ze hun geneesmiddelen precies moeten innemen. “Je merkt het onder andere als patiënten moeten wisselen van medicatie, bijvoorbeeld als hun zorgverzekeraar voortaan een ander merk vergoedt. Soms raken mensen in de war van een wijziging in hun medicatieschema of door een verandering van dosis van hun geneesmiddel. Laatst had een patiënt zich vergist in de dosering van het afbouwschema van prednisolon, waardoor afbouwen niet was gelukt.”

Laaggeletterd

Vlijmincx kwam erachter dat laaggeletterdheid niet iets is wat zich specifiek tot een bepaalde groep mensen beperkt. “Hier in gemeente Midden-Drenthe hebben we te maken met een bevolking die voor ongeveer 90% uit autochtone Nederlanders bestaat. Je kunt het dus niet specifiek toeschrijven aan mensen die de Nederlandse taal niet machtig zijn. Uit cijfers van gemeente Midden-Drenthe blijkt dat circa 11% van de werkenden tussen de 30 en 50 jaar en 12% van de jongeren moeite hebben met lezen en schrijven. Mogelijk speelt het verschijnsel dat er steeds minder gelezen wordt (ontlezing) hierbij een rol. Soms zie je laaggeletterdheid binnen bepaalde families terugkomen. Als ouders laaggeletterd zijn, is de kans groter dat hun kinderen ook moeite hebben met lezen en schrijven.”

Welzijnswerk

Ze besloot daarom in de apotheek meer aandacht te gaan geven aan patiënten met laaggeletterdheid. Met de huisartsen besprak ze dit tijdens het periodieke farmacotherapeutische overleg. Tijdens het werkoverleg in de apotheek introduceerde ze het onderwerp en het belang ervan bij haar eigen team, dat dit enthousiast oppakte. “We vonden het belangrijk om dit thema niet alleen op te pakken, maar de verbinding te zoeken met andere deskundigen op dit gebied. Daarom legden we contact met de afdeling Welzijnswerk van de gemeente om hen om tips te vragen. Kunnen wij in de communicatie nog dingen verbeteren? Een tip was bijvoorbeeld om tijdens het gesprek met een laaggeletterde patiënt aan te geven dat er veel mensen zijn die moeite hebben met lezen en schrijven en dat ze hierbij hulp kunnen krijgen. Mensen met laaggeletterdheid zijn vaak ook bij de gemeente wel bekend. De gemeente helpt deze mensen met bijvoorbeeld taalcursussen en digitale cursussen.”

“We komen er vaak achter doordat er iets misgaat met de medicatie”

Taboe

De kunst is om erachter te komen welke mensen moeite hebben met lezen en schrijven en dus met het begrijpen van medische informatie, vertelt Vlijmincx. “Er heerst een taboe op, dus mensen melden het niet spontaan. We komen er vaak achter doordat er iets misgaat met de medicatie, zoals vergissingen met de dosis. Het team is erop getraind om dan te vragen of de patiënt het goed begrepen heeft. Als wij onze twijfels hierover hebben, is het belangrijk om zo respectvol en tactvol mogelijk te vragen of ze het wellicht – net als zoveel andere mensen – lastig vinden om te lezen en te schrijven. Blijkt dat inderdaad, dan vragen we hen of het goed is dat we dit ook met andere zorgverleners, zoals de huisarts, delen. Gelukkig hebben mensen die moeite hebben met lezen en schrijven vaak wel een sociaal vangnet, bijvoorbeeld een zoon of dochter die hen helpt.”

Etiketteksten

Om mensen die moeite hebben met begrijpen van informatie te helpen, is Vlijmincx begonnen om alle etiketteksten op geneesmiddelverpakkingen te vervangen door eenvoudigere, beter te begrijpen varianten. Hiervoor maakt ze gebruik van etiketteksten die opgesteld zijn door apothekersorganisatie Health Base in Houten. “Een concreet voorbeeld: ‘Zo nodig 3 keer per dag 1 tablet’ bleek voor niet alle mensen duidelijk te zijn. Want wanneer gebruik je het geneesmiddel dan precies? Dit is aangepast in: ‘Bij pijn: 1 tablet. Niet vaker dan 3 keer per dag. Met de huisartsen hebben we afgesproken dat ook zij de etiketteksten vervangen door de eenvoudigere varianten die Health Base aanreikt. Zowel de huisartsen als wij maken gebruik van Pharmacom, het apotheeksysteem van Health Base.”

“Er zijn ook diverse organisaties die graag met apotheken samenwerken”

Buiten de apotheek

Vlijmincx raadt collega’s aan om de zorg voor laaggeletterde patiënten zo nodig meer aandacht te geven. “Leg daarvoor ook contacten buiten de apotheek, bijvoorbeeld met de lokale gemeente. Maar er zijn ook diverse organisaties, zoals bijvoorbeeld de Stichting Pharos, die graag met apotheken samenwerken om de zorg voor deze patiënten te verbeteren. Zij kunnen goede tips geven over dingen waar je als apotheker misschien niet direct aan denkt.”

Lees meer over: