Techniek uit ruimtevaart kan helpen bij ataxie

Redactioneel

31 oktober 2025

Technieken uit de ruimtevaart kunnen mensen met ataxie helpen om balans te houden. Onderzoekers van het Radboudumc, de TU Delft en het Erasmus MC ontwikkelen daarvoor de rugzak Gyropack. “We hopen hiermee in de toekomst het dagelijks leven van mensen met ataxie te vergemakkelijken”, vertelt revalidatiearts Jorik Nonnekes (Radboudumc, Nijmegen).

Het Radboudumc is een expertisecentrum voor zeldzame en erfelijke bewegingsstoornissen. Bij ataxie functioneren de kleine hersenen niet goed, wat leidt tot verstoring van bewegingen en spraak. “De oorzaak is vaak erfelijk”, vertelt Nonnekes. “De ziekte kan ook bij jonge mensen voorkomen en is progressief. De aandoening is weliswaar zeldzaam, maar in ons land gaat het toch om enkele duizenden patiënten. In de loop der jaren krijgen zij steeds meer problemen met lopen en balans, waardoor zij op een gegeven moment gaan vallen. Er is voor deze mensen een speciale rollator, maar die is breed en zwaar. Je kunt je voorstellen dat veel patiënten niet meteen enthousiast zijn om die te gaan gebruiken.”

‘We zagen dat de patiënten veel stabieler waren en veel beter in een rechte lijn konden lopen’
Revalidatiearts Jorik Nonnekes

Samenwerken

De Gyropack is binnen de TU Delft en het Erasmus MC al meer dan tien jaar in ontwikkeling bij de onderzoeksgroep van Heike Vallery. Toen Nonnekes erover hoorde, zag hij meteen mogelijkheden om er ook mensen met ataxie mee te helpen. Hij zocht contact en ging met de onderzoekers samenwerken. “De rugzak bevat gyroscopen: draaiende wielen die kracht uitoefenen op een voorwerp. In de ruimtevaart wordt dit gebruikt om satellieten of ruimtestations te stabiliseren. In de rugzak zorgen de wielen voor weerstand tegen draaibewegingen van de romp. De bewegingen van de romp worden dus gedempt. Een beetje vergelijkbaar met bewegen in water.”

Afbeelding 1. Gyropack, rugzak met gyroscopen, kan mensen met ataxie helpen om balans te houden.

‘We zagen dat de patiënten veel stabieler waren en veel beter in een rechte lijn konden lopen’

Getest

Samen met het team van de TU Delft is de rugzak geoptimaliseerd. In het Radboudumc is deze recentelijk ook getest bij veertien mensen met ataxie. Zij voerden balans- en loopoefeningen uit onder drie omstandigheden: zonder rugzak, met een rugzak waarin de wielen niet effectief draaiden en met een optimaal afgestelde rugzak. “We observeerden hoe zij stonden, liepen en hun lichaam draaiden”, legt Nonnekes uit. “De taken lukten het best met de rugzak in optimale afstelling. We zagen dat de patiënten veel stabieler waren en bijvoorbeeld veel beter in een rechte lijn konden lopen. Maar ook de niet-actieve rugzak zorgde al voor verbetering. Dat komt waarschijnlijk doordat deze nu nog vrij zwaar is, ongeveer zes kilo. Dat gewicht helpt al om het bovenlichaam stabiel te houden.”

‘De rugzak is op dit moment nog niet geschikt voor het dagelijks leven’

Verder ontwikkelen

De conclusie is dat de Gyropack een positief effect heeft voor mensen met ataxie. De rugzak is nu verder in ontwikkeling. De onderzoekers proberen om deze iets lichter en stiller te maken, en effectiever te laten werken. “We gaan de rugzak daarna nogmaals testen”, aldus Nonnekes. “Dat zal met meer patiënten gebeuren, die we meer alledaagse taken gaan laten uitvoeren. De rugzak is op dit moment nog niet geschikt voor het dagelijks leven. Maar ik verwacht dat mensen er in de toekomst baat bij kunnen hebben als zij naar buiten gaan, bij het koken in de keuken of als zij op hun werk moeten staan. Het is een hulpmiddel, dat je gebruikt als het nodig is en waardoor je je zekerder voelt in je dagelijkse activiteiten.”

Er zijn nog wel enkele stappen nodig voordat de rugzak op de markt kan komen, onder andere wat betreft financiering van het onderzoek en certificering van het uiteindelijke product. “Er is ook een bedrijf nodig dat de rugzak wil gaan produceren”, besluit Nonnekes. “Daar zullen nog wel een aantal jaren overheen gaan, maar we doen hard ons best om het voor elkaar te krijgen.”