Tegenwicht bieden zonder te schreeuwen

Wattenstaafjes zijn niet geschikt om je oren schoon te maken, neusspray kan op lange termijn schadelijk zijn en pijnstillende oordruppels kunnen gehoorschade veroorzaken. Voor KNO-arts Veronique van den Heuvel zijn het dagelijkse gespreksonderwerpen in de spreekkamer. Juist daarom besloot ze samen met huisarts Stefan van Rooijen korte informatieve video’s te maken op social media: laagdrempelig, feitelijk én zonder sensatie.

Van den Heuvel werkt bij KNO Medisch Centrum in Asten, een zelfstandig behandelcentrum voor kinderen en volwassenen met KNO-problemen. Van Rooijen is huisarts in hetzelfde Noord-Brabantse dorp en maakte al video’s over uiteenlopende huisarts-gerelateerde onderwerpen en kreeg veel vragen van zijn volgers. “Over oren schoonmaken, over neussprays, over wat je wel en niet moet doen”, vertelt Van den Heuvel. “Toen dachten we: laten we onze kennis en kunde bundelen. Hij de ervaring met het medium, ik de KNO-inhoud. Ik geef die uitleg toch al elke dag. Dan is het eigenlijk heel logisch om diezelfde informatie ook breder te delen.”

Van spreekkamer naar scherm

De insteek is bewust bescheiden. Geen debat met influencers, geen ontkrachting van individuele claims, maar heldere uitleg: wat is normaal, wanneer kun je afwachten en wanneer moet je naar de dokter? “We proberen mensen handvatten te geven om zelf beter te beoordelen wat verstandig is.”

Hardnekkige misverstanden

Veel van de onderwerpen die in de video’s voorbijkomen, zijn niet nieuw. Ze worden al generaties lang doorgegeven. “Ouders die zeggen: na het douchen moet je je oren schoonmaken met een wattenstaafje. Dat is geen social media, dat is overgeleverde overtuiging.” Toch leiden dit soort adviezen regelmatig tot problemen.

Een ander voorbeeld is xylometazoline-neusspray. Vrij verkrijgbaar, snel effectief en daardoor verleidelijk om langdurig te gebruiken. “Mensen lezen vaak niet dat je het maximaal één week mag gebruiken. Ga je langer door, dan kan je neus chronisch verstopt raken. Dat zie ik heel vaak terug.”

Meer risico schuilt in pijnstillende oordruppels met lidocaïne. “Bij oorpijn kan er ongemerkt sprake zijn van een gaatje in het trommelvlies. Als die druppels dan in het middenoor terechtkomen, bestaat er risico op blijvende gehoorschade. Dat is geen onschuldig middel, terwijl het wel vrij verkrijgbaar is.”

“Doordat we met de video’s bezig zijn, herken ik sneller bepaalde denkpatronen”

Wat komt de spreekkamer binnen?

Patiënten komen volgens Van den Heuvel steeds vaker met eigen ideeën en eerdere pogingen tot zelfbehandeling. Niet altijd benoemen ze dat expliciet. “Het is niet zo dat iedereen zegt: ik heb dit op social media gezien. Maar als iets ter sprake komt, probeer ik altijd uit te leggen waarom iets wel of niet verstandig is, en geef ik een alternatief. Alleen zeggen ‘dit moet u niet doen’ is niet genoeg.”
De video’s veranderen ook haar eigen alertheid. “Doordat we hiermee bezig zijn, herken ik sneller bepaalde denkpatronen. Dan denk je: dit misverstand leeft blijkbaar breder, misschien moeten we daar ook een filmpje over maken.”

“Het zijn de onderwerpen waarover mensen blijven twijfelen”

Aanwezig zijn waar de vragen ontstaan

Van den Heuvel ziet social media vooral als een plek waar vragen ontstaan en waar artsen, als ze dat willen, ook antwoord kunnen geven. “Je kunt niet alles corrigeren wat rondgaat, en dat hoeft ook niet. Wij richten ons op herkenbare situaties waarvan we weten dat ze vaak misgaan.” En dat blijkt effect te hebben. Sommige video’s zijn al tienduizenden keren bekeken, door alle leeftijdsgroepen. “Dat verraste me. Het is niet alleen een jongerenplatform. En juist mensen die niet snel naar de dokter gaan, bereik je zo misschien wel.”

De lijst met onderwerpen is nog lang niet uitgeput. Terugkerende bloedneuzen, tijdelijk gehoorverlies bij verkoudheid, vragen over trommelvliesbuisjes of keelamandelen: het zijn dagelijkse thema’s in de spreekkamer én online. “Het zijn precies de onderwerpen waarover mensen blijven twijfelen, terwijl een korte uitleg vaak veel rust geeft.”

Eén misvatting minder

Als ze één hardnekkig misverstand mocht laten verdwijnen, hoeft Van den Heuvel niet lang na te denken: het chronische gebruik van neusspray. “Dat veroorzaakt zoveel klachten, terwijl het zo goed te voorkomen is.”
De video’s zijn daarmee geen vervanging van het consult, maar een verlengstuk. “Wat ik in één minuut uitleg in een video, doe ik normaal gesproken ook in de spreekkamer. Alleen nu voor een groter publiek. En als dat voorkomt dat iemand schade oploopt of te laat bij de dokter komt, dan is dat pure winst.”

Ook op social media volgen?
TikTok
 > KNO Medisch Centrum
 > Huisarts Stefan
Instagram
 > KNO Medisch Centrum
 > Huisarts Stefan

Lees meer over: