URinControl-app: laat urine­verlies niet langer het onder­ge­schoven kindje zijn

Met blaastraining en bekkenbodemspieroefeningen is urineverlies goed te behandelen, maar deze opties komen in de praktijk nog te weinig aan bod. Huisarts-onderzoeker Anne Loohuis werkte mee aan een laagdrempelige app waarmee vrouwen thuis kunnen trainen. ”We hebben gedegen onderzoek gedaan en URinControl biedt dezelfde behandelingsresultaten.”

Een op de drie vrouwen krijgt op enig moment in haar leven te maken met urineverlies. Toch is het onderwerp volgens Anne Loohuis nog altijd een ondergeschoven kindje. Enerzijds vragen vrouwen niet vaak om hulp, anderzijds geven huisartsen het niet altijd de prioriteit die het verdient. “De door ons in het UMCG ontwikkelde app URinControl biedt een toegankelijke, kosteneffectieve oplossing. Met subsidies van ZonMW en Zorgverzekeraars Nederland hebben we de app optimaal kunnen ontwikkelen, onderzoeken en uitrollen. Dat was nodig om tot een evidence-based én gebruiksvriendelijk product te komen.”

Juiste begeleiding

Vrouwen met urineverlies praten liever niet over het onderwerp en passen hun leven erop aan. Bijvoorbeeld door bepaalde activiteiten te vermijden en incontinentiemateriaal te gebruiken. Slechts een op de drie vraagt hulp. Vaak lopen ze er al lang mee rond en nemen de klachten toe. “Er zijn verschillende redenen waarom ze geen hulp vragen”, vertelt Loohuis. “Vooral schaamte, maar ook de gedachte dat er niks aan te doen is of dat urineverlies erbij hoort na een bevalling of als je ouder wordt. Als ze het al noemen bij de huisarts, is dat vaak even tussendoor.”

Loohuis constateerde in haar promotieonderzoek dat urineverlies in de huisartsenpraktijk een ondergeschoven onderwerp is, terwijl het juist zo belangrijk is dat de huisarts uitlegt dat er iets aan te doen is en de juiste behandelingen aanbiedt. Oefeningen kunnen veel verschil maken, vooral onder begeleiding van de bekkenfysiotherapeut. “Veel vrouwen krijgen deze begeleiding niet en worden direct naar een specialist gestuurd. Soms vragen ze daar ook om, ze willen bijvoorbeeld liever een ‘bandje’ dan oefeningen doen. Mijn begeleiders kwamen op het idee om een app te ontwikkelen. Zo werd URinControl een product van het promotieonderzoek dat ik in 2022 afrondde.”

Advies en oefeningen

De huisarts-onderzoekers van het UMCG dienden een subsidieaanvraag in bij ZonMW om de app te ontwikkelen. De inhoud kwam tot stand in nauw overleg met patiënten, een bekkenfysiotherapeut, een gynaecoloog en een uroloog en is gebaseerd op de NHG-standaard voor urineverlies en oefeningen van de bekkenfysiotherapeut.

Loohuis: “De app geeft inzicht in wat urineverlies is en adviseert wat je eraan kunt doen, bijvoorbeeld ten aanzien van leefstijl. Vervolgens kies je of er sprake is van aandrang-, stress-, of gemengde incontinentie en kom je in een trainingsschema terecht. Dat schema bevat blaastraining of bekkenbodemspieroefeningen op verschillende niveaus, zodat gebruikers stapsgewijs kunnen opbouwen.”

“Gebruikers vonden de app eerst te vol”

Kosteneffectief

De onderzoekers wilden weten of het effect van de app even goed was als wanneer vrouwen naar de huisarts en de fysiotherapeut zouden gaan. “Dat onderzochten we in een randomized controlled trial. In een groep van 262 deelnemers gebruikte de ene helft de app en kreeg de andere helft de gebruikelijke zorg. In evaluaties na vier en twaalf maanden zagen we dat de app evenveel klinisch relevante verbetering geeft als de reguliere zorg. Maar de app bespaart per patiënt wel 160 euro per jaar door minder bezoeken bij de huisarts en fysiotherapeut. Er wordt ook bespaard op incontinentiematerialen, met een behoorlijke milieu-impact.”

App verfijnen

Naast de cijfermatige evaluatie werd ook een procesevaluatie uitgevoerd. In interviews met patiënten en zorgverleners werd verkend hoe zij de app ervaren, wat goed was en wat beter kon, voor welke patiënten URinControl geschikt is en wie beter persoonlijke begeleiding kan krijgen. Dankzij ZonMW-subsidies konden de ontwikkelaars het product steeds verder verbeteren. “Een app is best complex”, legt Loohuis uit. “Vanuit onze academische achtergrond bevatte de eerste versie veel informatie vanuit de richtlijn. Gebruikers vonden de app te vol. Na verschillende aanpassingsrondes is hij nu cleaner en overzichtelijker, met kortere teksten, goede bijpassende plaatjes en motiverende elementen. Over dit proces hebben we gepubliceerd, zodat andere app-ontwikkelaars daarvan kunnen leren. Je moet veel stappen zetten om een app daadwerkelijk bij de mens te brengen. Zo hebben we hem ook samen met Pharos getest met taalambassadeurs, mensen die laaggeletterd zijn.”

“We hopen uiteraard ook dat steeds meer zorgverleners de app aanbevelen”

Thuisarts en disclaimers

Na de trialafronding werd de app met een kleine subsidie van ZonMW in 2022 gratis online beschikbaar gesteld. Loohuis legt uit dat URinControl zo is ontwikkeld dat iedereen er zelf mee aan de slag kan. De app bevat duidelijke disclaimers over wanneer contact met de huisarts of bekkenfysiotherapeut wenselijk is. “Ons doel is dat mensen URinControl herkennen als een betrouwbare hulp bij urineverlies. We hopen uiteraard ook dat steeds meer zorgverleners de app aanbevelen. Sinds 2022 staat de app op thuisarts.nl en daar zien we elke dag aanmeldingen. Maar we werken ook met andere kanalen, bijvoorbeeld websites die zwangere vrouwen informeren en een online drogisterij die ons noemt op de pagina voor inlegmateriaal.”

Structurele financiering

Het onderhouden van de app kost jaarlijks 160.000 euro. De financiering daarvoor komt op dit moment van Zorgverzekeraars Nederland (ZN). Zij selecteerden drie apps, naast URinControl ook Vertigo en Untire, die gedurende drie jaar landelijk ondersteund worden. “Het helpt enorm dat andere partijen de waarde van URinControl inzien”, zegt Loohuis. “Dat komt omdat we bewezen hebben dat het een effectieve digitale tool is die aan de hoogste wetenschappelijke standaarden voldoet.”

Samen met ZN onderzoeken de ontwikkelaars van de drie apps nu hoe dit soort producten duurzaam ingebed kunnen worden in de zorg, inclusief een nieuwe manier van financiering. “Samen leren we hoe digitale zorg echt een kosteneffectief verschil maakt en de zorg kan ontlasten.”

Lees meer over: