Veel kanker in de toekomst door CT-scans

Computertomografie (CT) is haast onmisbaar om snel en accuraat een diagnose te stellen. Maar een simpele CT-scan is niet zonder risico’s. Een Amerikaans risicomodel laat zien dat de stralingsbelasting van de vele miljoenen scans die daar jaarlijks worden gemaakt, leidt tot een groot aantal toekomstige gevallen van kanker. Daarom vindt Firdaus Mohamed Hoesein, cardio-thoracaal radioloog in het UMC Utrecht, dat CT zorgvuldig moet worden ingezet: “Alleen als het écht nodig is en met een zo laag mogelijke dosis.”

Dankzij technologische vooruitgang nemen de mogelijkheden en het gebruik van CT steeds meer toe. Logisch, want CT-scans helpen artsen bij het stellen van uiteenlopende diagnoses en dragen zo bij aan betere gezondheidsuitkomsten. Toch heeft het onderzoek ook een keerzijde, namelijk de blootstelling aan kankerverwekkende (ioniserende) straling. Uit een eerdere analyse bleek dat in 2007 ongeveer 29.000 toekomstige gevallen van kanker in de Verenigde Staten het gevolg zouden zijn van routinematig CT-onderzoek.¹ Onlangs is die analyse herhaald voor 2023.²

103.000 gevallen

De onderzoekers schatten dat in 2023 93 miljoen CT-scans zijn uitgevoerd bij ongeveer 61,5 miljoen Amerikanen. Onder hen waren 2.570.000 kinderen (4%), 58.940.000 volwassenen (96%), 32.600.000 vrouwen (53%) en 28.910.000 mannen (47%). De onderzoekers rekenden op basis van hun risicomodel uit dat 103.000 van de gescande patiënten later in het leven kanker krijgen door de stralingsbelasting. Mohamed Hoesein: “Om dat getal in perspectief te plaatsen: als het aantal nieuwe kankerdiagnoses, de stralingsdosis en het gebruik van CT gelijk blijven in de komende decennia, dan zou CT verantwoordelijk kunnen zijn voor 5% van alle nieuwe kankerdiagnoses per jaar.” Daarmee komt CT op nagenoeg gelijke hoogte als andere belangrijke risicofactoren voor kanker, zoals alcoholgebruik (5,4%) en overgewicht (7,6%). De onderzoekers benadrukken dat de aannames in hun model conservatief zijn, waardoor het werkelijke aantal toekomstige CT-gerelateerde gevallen van kanker wellicht hoger is dan geschat.

“De meeste straling-gerelateerde kankers ontstaan bij volwassenen”

Soorten kanker

In de gehele populatie waren longkanker (22.400 gevallen), darmkanker (8.700 gevallen), leukemie (7.900 gevallen) en blaaskanker (7.100 gevallen) de meest voorkomende door straling veroorzaakte kankersoorten. Borstkanker kwam bij vrouwen na longkanker het vaakst voor. Bij volwassenen traden de meeste gevallen van kanker op na CT van de buik of het bekken (37.500 gevallen), gevolgd door CT van de borstkas (21.500 gevallen). “Hoewel het stralingsrisico hoger is voor kinderen, ontstaan de meeste straling-gerelateerde kankers bij volwassenen”, vertelt Mohamed Hoesein, “simpelweg omdat zij vaker worden gescand.”

“De voordelen van CT moeten altijd opwegen tegen de potentiële risico’s op de lange termijn”

Overdiagnostiek

In 2023 is het geschatte toekomstige aantal gevallen van kanker dat door straling wordt veroorzaakt, drie tot vier keer hoger dan in 2007. Hoe kan dat? “Een van de redenen die de onderzoekers aandragen is dat het gebruik van CT in de Verenigde Staten tegenwoordig 30% hoger ligt dan in 2007. Dat komt grotendeels door overdiagnostiek en vergrijzing”, legt Mohamed Hoesein uit. Hij stelt dat de voordelen van CT altijd moeten opwegen tegen de potentiële risico’s op de lange termijn. Daarom roept hij artsen op om CT zorgvuldig in te blijven zetten: “Alleen als het écht nodig is en met een zo laag mogelijke dosis.”

Referenties

1. Berrington de González A, Mahesh M, Kim KP, et al. Projected cancer risks from computed tomographic scans performed in the United States in 2007. Arch Intern Med. 2009;169:2071-7.
2. Smith-Bindman R, Chu PW, Azman Firdaus H, et al. Projected lifetime cancer risks from current computed tomography imaginge. JAMA Intern Med. 2025;14:e250505.

Lees meer over: