‘Viagra kandidaat om verder te onderzoeken bij alzheimer’

Amerikaanse onderzoekers ontdekten recentelijk dat sildenafil – beter bekend als Viagra – mogelijk ook het risico op alzheimer verkleint. Neuroloog Niels Prins, directeur van Brain Research Center, spreekt van een “gedegen uitgevoerd” onderzoek, maar het is volgens hem nog te vroeg om te reppen over een echte doorbraak. “Zo maakt de studie niet duidelijk wanneer sildenafil ingezet moet worden: preventief, bij beginnende of juist bij gevorderde ziekte?”

Het is de wetenschap nog niet gelukt het ultieme geneesmiddel te vinden tegen de ziekte van Alzheimer. Behalve de ontwikkeling van nieuwe medicijnen is repurposing van bestaande geneesmiddelen een tak van sport waaruit een nieuw alzheimermiddel zou kunnen voortkomen. Amerikaanse onderzoekers ontdekten onlangs dat sildenafil, geregistreerd voor de behandeling van erectiestoornissen en pulmonale hypertensie, mogelijk ook het risico op de ziekte van Alzheimer vermindert.

Niet helemaal nieuw

Niels Prins reageert: “Sildenafil bij alzheimer is niet helemaal nieuw. Dit middel hoort bij een groep geneesmiddelen – de zogeheten fosfodiësterase-remmers – die al vaker zijn onderzocht bij alzheimer en tot nog toe niet hebben kunnen overtuigen.”

“Sterk is dat de onderzoekers het verband tussen sildefanil en alzheimer hebben bekeken langs verschillende wegen”

Computermodel

Prins is enthousiast over de gedegen wijze waarop de onderzoekers van het Amerikaanse Cleveland Institute onder leiding van dr. Feixiong Cheng te werk gingen. “Het onderzoek is netjes uitgevoerd. Sterk is dat ze het verband tussen sildefanil en alzheimer langs verschillende wegen hebben onderzocht.” De onderzoekers ontwikkelden een computermodel om te achterhalen welke door de FDA goedgekeurde geneesmiddelen kunnen aangrijpen op genen geassocieerd met amyloïd-plaques en tau-eiwitten, structuren die in verband zijn gebracht met de ziekte van Alzheimer. Uiteindelijk kwam sildenafil als beste uit de bus.

Verzekeringsgegevens

Vervolgens bestudeerde het team verzekeringsgegevens van meer dan zeven miljoen Amerikanen. Ze ontdekten dat mensen – overwegend mannen – die sildenafil gebruikten, 69 procent minder risico hadden op alzheimer in zes jaar tijd dan personen die dit middel niet gebruikten. Om erachter te komen hoe sildenafil de ziekte van Alzheimer kan beïnvloeden, kweekten de onderzoekers neuronen van stamcellen afkomstig van alzheimerpatiënten. Blootstelling van deze cellen aan sildenafil leidde tot een toegenomen groei van neurieten, verbindingen tussen neuronen, en een afname van tau-fosforylering, een vroege biomarker voor de ziekte van alzheimer.

“De studie maakt niet duidelijk of sildenafil preventief moet worden ingezet of bij beginnende of juist bij gevorderde ziekte”

Beperkingen

De studie heeft wel beperkingen. “Veel vragen zijn nog niet beantwoord”, zegt Prins. “Zo maakt de studie niet duidelijk wanneer sildenafil ingezet moet worden: preventief, bij beginnende of juist bij gevorderde ziekte? Bovendien is de kans op bias groot, al hebben de onderzoekers netjes gecorrigeerd voor factoren als leeftijd en geslacht.” De onderzoekers geven zelf ook aan dat het verband tussen sildenafil en alzheimer nog verder moet worden onderzocht.

Interessante kandidaat

De resultaten van de studie zijn daarom niet meer dan een kandidaatselectie; sildenafil moet de hele onderzoeksmolen nog in, geeft Prins aan. “Een voordeel hierbij is dat het fase I-onderzoek al deels is gedaan, het geneesmiddel al geregistreerd is en dus bewezen veilig is bij gezonde personen. Aangetoond zal moeten worden dat het ook bij alzheimerpatiënten veilig is. Dan moet nog het fase II- en fase III-onderzoek plaatsvinden bij patiënten. Er moet dus nog veel gebeuren voor een eventuele registratie voor alzheimer. Maar het is zonder meer een interessante kandidaat.”

Niet overtuigend genoeg

Veel nieuw ontwikkelde geneesmiddelen tegen alzheimer bleken tot dusver een flop te zijn en haalden de eindstreep niet. Zo bepaalde het EMA in december 2021 dat een omstreden geneesmiddel – aducanumab – toch niet overtuigend genoeg werkt tegen deze hersenziekte. De fabrikant kan nog in beroep kan gaan tegen deze beslissing, maar het ziet er naar uit dat dit monoklonale antilichaam definitief de Europese markt niet betreedt.

Lege handen

Dit is een teleurstelling voor artsen en patiënten, want ze staan in de strijd tegen alzheimer grotendeels met lege handen. In Nederland zijn slechts enkele symptoombestrijders geregistreerd – rivastigmine, galantamine en memantine – die ook nog eens mondjesmaat effectief zijn. Geneesmiddelen die de ziekte vertragen of zelfs genezen, zijn niet voorhanden.

“Veel kansrijke kandidaten met allerlei verschillende werkingsmechanismen zitten in de pijplijn”

Optimistisch

Ondanks het ontbreken van succes tot dusver is Prins optimistisch over het geneesmiddelenonderzoek rond de ziekte van Alzheimer. “Veel kansrijke kandidaten met allerlei verschillende werkingsmechanismen zitten in de pijplijn. Er bevinden zich op dit moment 22 nieuwe medicijnen tegen alzheimer in fase III. We staan aan de vooravond van een verandering zoals we die 25 jaar terug hebben gezien bij multiple sclerose. Ik zie de toekomst hoopvol tegemoet, al gaan de ontwikkelingen langzaam.”

Lees meer over: