‘Voor het hart is zwangerschap net topsport’

Een zwangerschap vergt veel van het hart. Meestal veert het hart snel na de geboorte terug naar zijn oorspronkelijke staat, maar bij een hypertensieve zwangerschapsstoornis is dit vaak niet het geval. Cardioloog Chahinda Ghossein onderzoekt in het Erasmus MC Hart en Vaat Instituut cardiovasculaire aandoeningen die specifiek vrouwen treffen. Ze pleit voor een betere screening vóór de zwangerschap. “Wanneer hart en vaten niet helemaal gezond zijn, is het risico op permanente schade groter na een ‘second hit’, zoals een zwangerschap.”

“Een zwangerschap belast het hart als topsport”, vertelt Chahinda Ghossein. “Een zwangerschap is een stresstest voor je emoties, relatie en gemoedstoestand, maar vooral voor je hart en vaten. Een vrouw ontwikkelt twee extra ‘organen’: een placenta en een baby. Om die van voedingsstoffen te voorzien, wordt extra bloedplasma aangemaakt. Daardoor gaat de hartslag, het slagvolume en de pompkracht van het hart omhoog. De cardiale remodellering die daarvoor nodig is lijkt sterk op wat we zien bij topsporters.”

Hypertensie tijdens zwangerschap

Na een normale zwangerschap herstelt de cardiale geometrie binnen een paar weken na de bevalling, vertelt Ghossein. “Maar bij een hypertensieve zwangerschapsaandoening treedt er concentrische hypertrofie op in het hart, zoals we kennen van hypertensief hartfalen. Het hart wordt dik, stijf en stug en er ontstaat diastolische disfunctie. Bij 25-40% van de vrouwen met een hypertensieve zwangerschapsstoornis gaat deze remodellering van het hart niet meer weg.”

“Hypertensieve zwangerschapsstoornis is een brede term”, legt Ghossein uit. “Daar vallen onder andere zwangerschapshypertensie, groeivertraging, pre-eclampsie en het HELLP-syndroom onder. Een hypertensieve zwangerschapsstoornis treedt op tijdens ongeveer 10% van de zwangerschappen. Doorgaans in de eerste zwangerschap en met een recidiefrisico in de tweede zwangerschap van 25%. De behandeling bestaat uit bloeddrukverlagers, zoals bètablokkers, calciumantagonisten of methyldopa.”

“Het grootste cluster aan risicofactoren houdt verband met het metabool syndroom”

Apk-keuring voor zwangerschap

“Een hypertensieve zwangerschapsstoornis kan onder andere veroorzaakt worden door een auto-immuunaandoening, hogere vaatstijfheid of een verhoogde stollingsneiging. Maar het grootste cluster aan risicofactoren voor hypertensieve zwangerschapsstoornis houdt verband met het metabool syndroom. Dat wil zeggen: overgewicht, hoog cholesterol en in de eerste plaats een op voorhand (licht) verhoogde bloeddruk.”

“Het zou niet zo gek zijn om een soort apk-keuring te doorlopen voorafgaand aan een zwangerschap, om daarmee je lichaam in een zo optimaal mogelijke staat te krijgen”, stelt Ghossein. “Net als een voorbereiding op het lopen van een marathon, waarbij je ook de tijd neemt om je conditie te optimaliseren. De zwangerschap vormt minstens net zo een grote cardiale belasting. Het zou goed zijn om vóór een zwangerschap te letten op je leefstijl, bloeddruk, cholesterol, gewicht en te stoppen met roken. We moeten dus serieuzer stilstaan bij de gezondheid van het hart, de bloedvaten en het metabolische systeem voordat we aan een zwangerschap beginnen. Het liefst zou er een pre- én posthypertensieve zwangerschapsscreening zijn, waarbij de staat van het hart en de vaten gemonitord wordt.”

“Zodra de zwangere klachten krijgt is er doorgaans al sprake van pre-eclampsie en orgaanschade”

Risico’s

“Een gecompliceerde zwangerschap leidt tot een traumatische beleving van die zwangerschap, lichamelijke schade én schade aan de (korte en lange termijn) gezondheid van het kind. Zodra de zwangere klachten krijgt is er doorgaans al sprake van pre-eclampsie en orgaanschade. Kinderen van een moeder met pre-eclampsie hebben een hogere bloeddruk en een lager geboortegewicht. Dat laatste houdt verband met een lager IQ en andere gezondheidsproblemen. Daarmee wordt die impact van die 10% vrouwen met een hypertensieve zwangerschapsstoornis toch behoorlijk groot.”

Lange adem

Voor onderzoek naar hart- en vaatziekten heb je een lange adem nodig, vertelt Ghossein. “Dat is lastig, want onderzoeksbeurzen beslaan vaak een periode van maximaal vier jaar. Een oplossing kan zijn om gebruik te maken van surrogaatuitkomstmaten. In plaats van uitkomstmaten die lang op zich laten wachten, zoals het plaatsvinden van infarcten of overlijden, zouden vaatfunctie en metabolische status kunnen dienen als surrogaatuitkomstmaat. We weten namelijk dat die uitkomstmaten voor een belangrijk deel bepalend zijn voor de levensduur en kwaliteit van leven.”

“Daarnaast wordt het tijd om op zoek te gaan naar een therapie. Dat onderzoek zal vanuit de academie moeten komen. Farmaceuten durven zich namelijk vaak niet te branden aan geneesmiddelen die tijdens de zwangerschap gegeven worden, vanwege de potentiële effecten op het ongeboren kind. Overigens kunnen we ook geneesmiddelen hergebruiken, zoals wij nu proberen te doen met SGLT2-remmers. Die worden al gebruikt voor de behandeling van hartfalen en zouden ook effectief kunnen zijn om na een hypertensieve zwangerschapsstoornis het risico op hart- en vaatziekten te verlagen. Daar gaan wij onderzoek naar doen, gefinancierd met de Dekkerbeurs die ik van de Nederlandse Hartstichting heb ontvangen.”

Lees meer over: