‘Vrouwen hebben behoefte aan praktische informatie over menstruatie’

Ongeveer de helft van de bevolking menstrueert. Daarmee is menstrueren de normaalste zaak van de wereld. Althans, dat zou je denken. Maar de realiteit is anders, weet onderzoeker Lisa Zuidema van het Máxima MC in Veldhoven. “Vrouwen durven uit schaamte of onwetendheid niet open te praten over hun menstruatie. Zij hebben behoefte aan herkenbare en praktische informatie.”

Het taboe rond menstruatie is diepgeworteld en komt volgens Zuidema vooral voort uit cultuurhistorische opvattingen over wat wel en niet afwijkend is. “In diverse culturen worden vrouwen die ongesteld zijn als onrein beschouwd. Ze worden daarom uitgesloten van religieuze activiteiten, zoals vasten en bidden, mogen niet koken of worden zelfs afgezonderd in een hutje. Tot halverwege de jaren 70 van de vorige eeuw werd in The Lancet geschreven over menotoxine, een giftig stofje dat zou worden uitgescheiden door menstruerende vrouwen. Dat bleek een fabel te zijn.”

Menstruele etiquette

Verschillende factoren houden het taboe rond menstruatie in stand, waaronder omfloerst taalgebruik. “In Nederland zeggen we dat een vrouw ‘ongesteld’ is, wat eigenlijk betekent dat zij niet in orde of licht ziek is”, vertelt Zuidema. “Of we verwijzen naar de menstruatieperiode als ‘die tijd van de maand’ of ‘de feestweek’. Dergelijke eufemismen maken deel uit van onze sociale normen om menstruatie zo goed mogelijk te verbergen. Ook het gebruik van blauw ‘bloed’ in reclames voor menstruatieproducten past daarbij, net als het wegstoppen van maandverband of tampons op weg naar een openbaar toilet. Deze zogenoemde ‘menstruele etiquette’ worden van generatie op generatie doorgegeven.”

Menstruele geletterdheid

Een andere factor die sterk bijdraagt aan het taboe rond menstruatie is een gebrek aan kennis. Zuidema: “In de wetenschappelijke literatuur heet dit ‘menstruele geletterdheid’. Daarmee bedoelen we het vermogen om informatie over menstruatie te verkrijgen, te begrijpen en toe te passen. Voorbeelden hiervan zijn: weten hoe je menstruatiecyclus werkt, welke menstruatieproducten er zijn en hoe je deze moet gebruiken.” Een lage menstruele geletterdheid kan verstrekkende gevolgen hebben, aldus Zuidema. “In eerste instantie ontwikkelen deze vrouwen gevoelens van schaamte en onzekerheid, waardoor zij niet over hun menstruatie durven te praten. Dit kan ertoe leiden dat zij zorg gaan mijden. Zo wacht bijna de helft van de vrouwen met menstruatieklachten langer dan een jaar voordat zij hiermee naar de huisarts gaan, en 17% wacht zelfs langer dan vijf jaar. Een derde van de vrouwen met zeer ernstige klachten zoekt helemaal geen hulp. Hierdoor kan vertraging optreden in de diagnostiek van aandoeningen als endometriose en hevig menstrueel bloedverlies. Met als mogelijk gevolg: een lagere kwaliteit van leven en verzuim op school of werk.”

“De huidige inspanningen om informatie over menstruele gezondheid te verspreiden zijn onvoldoende”

Focusgroepen

Ondanks het belang van kennis over menstruatie, is de menstruele geletterdheid wereldwijd laag. En dat geldt ook voor Nederland, meent Zuidema. “Driekwart van de Nederlandse vrouwen weet bijvoorbeeld niet dat hevig menstrueel bloedverlies een behandelbare aandoening is. Dit suggereert dat de huidige inspanningen om informatie over menstruele gezondheid te verspreiden onvoldoende zijn.” Daarom heeft Zuidema samen met arts-onderzoeker Eveline van Luik en andere collega-onderzoekers focusgroepen opgezet om in kaart te brengen aan welke menstruatie-gerelateerde informatie Nederlandse vrouwen behoefte hebben en hoe het beste in die behoeften kan worden voorzien.

Ontoereikend

Vrouwen die deelnamen aan de focusgroepen ervoeren de informatie die zij vóór hun menarche hadden gekregen van school of familie als ontoereikend. “Ze misten vooral praktische adviezen, bijvoorbeeld over het gebruik van menstruatieproducten, en inzicht in de verschillen tussen vrouwen in de klachtenpresentatie”, licht Zuidema toe. “Verder vonden zij het lastig om met vrienden, familieleden en zorgverleners open te praten over hun menstruatieklachten. Hierdoor wisten ze niet goed welke klachten normaal zijn en wanneer ze hulp moeten zoeken. Het liefst wilden de vrouwen één onlineplatform met daarop alle relevante informatie, ingedeeld per levensfase en rekening houdend met de culturele achtergrond van de vrouw. Ook vonden zij dat zo’n platform specifieke informatie voor mannen moet bevatten, zodat mannen leren begrijpen hoe het is om ongesteld te zijn.”

“Vrouwen weten niet goed de weg te vinden naar betrouwbare informatie”

Menstruatieverhalen

Volgens Zuidema is het belangrijk dat artsen zich realiseren dat lang niet alle vrouwen beschikken over voldoende kennis over menstruatie. “Tijdens de focusgroepen merkten we dat vrouwen niet goed de weg weten te vinden naar betrouwbare informatie. Daarin zie ik een rol weggelegd voor huisartsen en gynaecologen. Zij kunnen bijvoorbeeld verwijzen naar Thuisarts.nl en DeGynaecoloog.nl.” Op PratenOverGezondheid.nl staat sinds januari van dit jaar de module ‘Menstruatieverhalen’, die Zuidema mede heeft ontwikkeld. “In deze module vertellen 31 vrouwen en twee transmannen openhartig over hoe zij hun menstruatie ervaren. Alle patiëntervaringen zijn zo volledig en betrouwbaar mogelijk. De verhalen bieden (h)erkenning en vergroten het begrip van menstruatie(klachten). Ook maken ze menstruatie bespreekbaar en helpen ze het taboe te doorbreken.”

Meer informatie? De module ‘Menstruatieverhalen’ van PratenOverGezondheid.nl

Referentie: Zuidema L, van Luik EM, Alma MA, et al. Informational needs related to menstrual literacy among Dutch women: a focus group study. BMC Womens Health. 2025;25:158.

Lees meer over: