Waarom moet ik als arts aandacht hebben voor lhbtiq+?

Redactioneel

Astrid van den Hoek

31 mei 2024

Een zorginstelling moet een veilige omgeving zijn. Voor zowel patiënten als medewerkers. Zichtbaarheid van diversiteit door zorginstellingen en door lhbtiq+-rolmodellen is daarbij volgens Karin Pool heel belangrijk. Pool is longarts in het Rode Kruisziekenhuis in Beverwijk, kaderarts palliatieve zorg en medeoprichter en voorzitter van stichting Roze in Wit. “Met kleine aanpassingen, bijvoorbeeld in taalgebruik, maak je al een groot verschil.”

Karin Pool sprak onlangs op een Agora-symposium over ‘zingeving in alle kleuren van de regenboog’. In 2018 stond zij met twee andere longartsen aan de wieg van de stichting ‘Roze in Wit’, die werkt aan meer zichtbaarheid van lhbtiq+ in de zorgsector. “We hadden het er destijds over dat wij een veilige plek hebben op ons werk en onszelf kunnen zijn. We deelden verhalen over onze coming out op de werkvloer. Gelukkig bleek niemand van ons een negatieve ervaring te hebben, wel hadden we er allemaal over nagedacht wanneer en bij wie we hierover spraken. Coming out is niet vanzelfsprekend in een hiërarchische omgeving als de artsenwereld. Bovendien ben je in een afhankelijke positie als co- en arts-assistent. Hoe mooi zou het zijn als wij er nu voor jonge collega’s kunnen zijn? Zo is Roze in Wit geboren.”

“Door sensitiviteit ben je sneller en écht in contact. Dat is wat je wilt in relatie met je patiënt”
Longarts Karin Pool

Roze in Blauw

Pool en haar collega’s namen contact op met voormalig politiewoordvoerder Ellie Lust om te vragen hoe zij dit had aangepakt bij ‘Roze in Blauw’, de politie-equivalent van Roze in Wit. “Zij adviseerde ons om er geen ‘exclusieve club’ van te maken voor alleen lhbtiq+, maar juist ook zogenoemde ‘straight allies’ (heteroseksuele/cisgender bondgenoten) te betrekken. Welke identiteit of oriëntatie je ook hebt, het gaat erom dat je wilt laten zien dat je diversiteit normaal en belangrijk vindt. We zijn gewoon begonnen (dat was haar tweede advies) en kregen meteen veel brieven en mails van jonge collega’s en patiënten. Dus we merkten direct: het onderwerp is echt belangrijk, ook in opleidingen.”

Antennes

Wie niet uit de lhbtiq+ groep komt, moet zich realiseren dat mensen uit deze groep vaak een antenne hebben voor waar het veilig is. “Mensen hebben vaak te maken gehad met schelden, bespugen of fysiek geweld. Ook verstoting uit (geloofs) gemeenschap komt regelmatig voor. Tevens zijn er veel (74) landen waar hen een celstraf of zelfs de doodstraf boven het hoofd hangt. Dat doet iets met je basisgevoel van veiligheid en bestaansrecht in de wereld. Die veiligheids-antennes worden door de patiënt ook meegenomen in je spreekkamer of door de arts-assistent in de artsengroep. Door zichtbaarheid kun je ervoor zorgen dat de antennes sneller kunnen worden ingetrokken. Dit verbetert de veiligheid en daarmee de kwaliteit van zorg en opleiding.”

Taalgebruik

Een kleine aanpassing die al een groot verschil maakt volgens Pool, is taalgebruik. “Als iemand mij vraagt ‘heb je een man?’, dan ben je mij kwijt. Ik ben uit het gesprek want mijn gedachten gaan naar: ‘Moet ik de ander corrigeren? Zie ik deze persoon terug of is het een eenmalig contact?’ Dat is geen ramp, maar wel een gemiste kans. Bij keuze voor het woord ‘partner’ ervaar ik juist een sensitieve communicatie. Door die sensitiviteit ben je sneller en écht in contact. Dat is wat je wilt in relatie met je patiënt en ook met je collega’s.”

Een inclusief woord als partner noemt de longarts weliswaar ‘laaghangend fruit’, maar niet onbelangrijk omdat het een eerste stap is. “Voornaamwoorden als die/diens bij non-binaire personen, zijn voor veel mensen lastiger om zich eigen te maken, dat is hooghangend fruit. Het gaat om de intentie; wees niet bang om fouten te maken. En het is belangrijk om je ervan bewust te zijn dat we in een binaire (man/vrouw), heteroseksuele maatschappij leven, terwijl zo’n 10 procent van de mensen daar niet onder valt. Dat is best veel.”

“In de praktijk merk ik niet dat mensen aanstoot nemen aan dat regenboogsymbool op mijn kamer”

Zichtbaarheid

Een ander aspect waar ze voor pleit, is zichtbaarheid. Zo heeft Pool in haar spreekkamer een regenboogsymbooltje hangen. “Wie uit de groep komt, ziet dat en voelt zich daardoor sneller veilig. Diegene hoeft niet af te tasten, maar kan meteen zichzelf zijn. Dat is wat je wilt als ziekenhuis, maar ook bijvoorbeeld als opleider.” Ook veel van haar niet- lhbtiq+- collega’s hebben zo’n magneetje hangen, vertelt ze. “Het is bedoeld om aan te geven dat je diversiteit en inclusiviteit omarmt, het zegt niets over je eigen geaardheid.”
Voor de longarts zelf heeft het wel even geduurd voor ze zover was. “Als jonge arts vond ik het iets van mij privé, dat was niet van invloed op mijn werk. Later realiseerde ik me dat dit anders ligt. Zichtbaarheid is belangrijk; het kan anderen wel degelijk helpen. Ik ben ook meer activistisch geworden en minder bang voor negatieve reacties op mijn geaardheid. In de praktijk merk ik niet dat mensen aanstoot nemen aan dat regenboogsymbool op mijn kamer.”

Pool is betrokken bij diverse wetenschappelijke onderzoeken vanuit haar praktische kennis als palliatief arts en het lhbtiq+-veld. “We doen aanbevelingen voor zorgverleners en instellingen om ‘lhbtiq+-vriendelijk’ te worden. Ik houd me er graag mee bezig hoe we de aanbevelingen en ideeën om kunnen zetten naar de praktijk.”

Aanbevelingen om ‘lhbtiq+-vriendelijk’ te worden:

Basiskennis kun je al simpel opdoen via onderwijsfilmpjes van Roze in Wit.
Je zorginstelling kan op de website aangeven dat er geen discriminatie getolereerd wordt en dat diversiteit wordt omarmd.
Durf collega’s aan te spreken op goed bedoelde, maar stigmatiserende grapjes.
Probeer sensitief te communiceren:
-Denk aan het woord ‘partner’.
-Wees ook sensitief en inclusief bij lezingen, vergaderingen en gesprekken bij de koffieautomaat.
-Pas formulieren aan. In plaats van alleen ‘man/vrouw’, ook de optie ‘anders’.
-Vervang ‘hij/zij’ door ‘diegene’.
Je kunt geen gelijkwaardige zorg leveren als je de verschillen niet kent. Kennis van diversiteit is belangrijk. Wees je als arts bewust van de hogere prevalentie van bepaalde aandachtspunten en problemen bij lhbtiq+. (Denk aan verslaving, verstoting, mishandeling, angst, existentiële problemen.)
Blijf je verdiepen en blijf leren. Fouten maken is niet erg, het gaat erom dat je open staat voor de ander.