Weg met de dokter: de positieve werking van natuur op gezondheid

De natuur heeft grote invloed op de gezondheid van de mens. Die ervaring wil Pim van den Dungen, huisarts in Amsterdam, delen met andere zorgverleners. Zowel theoretisch als praktisch, door samen het bos in te gaan om de positieve effecten te ervaren.

Terug naar voorjaar 2020, de eerste lockdown vanwege de coronapandemie. Het altijd drukke Amsterdam werd stil. Van den Dungen fietste tijdens een mooie voorjaarsdag alleen door de stad. Hij werd geraakt door de rust en de tjilpende vogels, en realiseerde zich dat hij meer in de natuur wilde zijn. Hij volgde dat gevoel, sliep een nacht alleen in een bos, ging op wandelvakantie naar de Pyreneeën en deed een opleiding tot gids in bosbaden. “Dat komt uit Japan en betekent dat je je ‘onderdompelt’ in een bos om de effecten op lichaam en geest te ervaren. Dat gebeurt door te vertragen en met al je zintuigen de natuur te zien, te ruiken, te voelen en te horen.”

Rust en minder angst

In Nederland volgde Van den Dungen een cursus ‘primitief overleven’ van de organisatie Bosbeweging. Hij merkte en voelde de positieve uitwerking van contact met de natuur. Hij werd er veel stressbestendiger van en kon zich in zijn werk beter concentreren. Als arts en onderzoeker (hij is gepromoveerd op diagnostiek naar dementie in de eerste lijn) was hij ook benieuwd naar onderzoek op dit gebied. “In de wetenschappelijke literatuur vond ik veel publicaties over de samenhang tussen natuur en gezondheid van de mens. Zo kunnen veranderingen optreden in het immuunsysteem en zenuwstelsel, het beïnvloedt de stemming en verlaagt stress. De natuur oordeelt niet, dat geeft rust en minder angst. Verbondenheid met de natuur leidt tot meer welbevinden en een gelukkiger en zinvoller leven. Er zijn ook relaties met minder sterfte, hart- en vaatziekten, overgewicht en suikerziekte. Deze kennis en ervaring wilde ik graag delen met collega’s.”

Verbinden

Samen met Bosbeweging ontwikkelde Van den Dungen de 3-daagse nascholing Weg met de Dokter, die inmiddels voor het vierde jaar plaatsvindt. Doel daarvan is niet alleen wetenschappelijke kennis overbrengen, maar vooral mensen (her)verbinden met de natuur. Deelnemers kunnen ervaren hoe het is om met de natuur in contact te staan, en ook in een groep samen te zijn in een primitieve omgeving. “Natuurverbondenheid ontstaat overigens ook door te schrijven over de natuur”, vertelt Van den Dungen. “Je kunt bijvoorbeeld regelmatig iets opschrijven over wat je ziet of ervaart in de natuur en wat dat met je doet. Dat verdiept je relatie ermee. Natuur wordt nu nog vaak gezien als iets wat we kunnen gebruiken. Maar we zijn er onderdeel van. We hebben een verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen. En als we dat doen, merken we dat we daar veel baat bij hebben.”

Ook in zijn contact met patiënten wil hij zijn kennis en ervaring inbouwen. Zo heeft hij geëxperimenteerd met buitenconsulten, wandelend met de patiënt. “Het is lastig om in te passen in de huisartsengeneeskunde, maar het is wel interessant. Al wandelend ontstaat een heel ander, meer gelijkwaardig contact met de patiënt.”

“Momenteel meet ik bij deelnemers het effect op natuurverbondenheid”

Meer waardering

Voor de nascholing is groeiende belangstelling. Een groep van maximaal 20 deelnemers verblijft dan in het bos en slaapt in eigen tent. Deelnemers zijn huisartsen (i.o.) en hun opleiders, praktijkondersteuners, tropen- en bedrijfsartsen (i.o.), en psychiaters (i.o.). “We gaan het ook aanbieden aan verpleegkundigen en fysiotherapeuten”, laat Van den Dungen weten. “Momenteel meet ik bij deelnemers het effect op natuurverbondenheid. Dat neemt dan duidelijk toe. Er ontstaat meer waardering voor de natuur en mensen proberen zelf ook vaker de natuur in te gaan. Deelnemers gaan er na de cursus verschillende dingen mee doen, bijvoorbeeld advisering aan patiënten of delen met collega’s. Dit jaar mogen we voor het tweede jaar een vergelijkbare nascholing aanbieden voor huisartsopleiders.”

Onderzoek

Van den Dungen zou graag zien dat er meer Nederlands onderzoek komt naar leefomgeving en gezondheid. “In de VS is onderzoek gedaan na grootschalige bomensterfte door een kever. Er bleek een verband met sterfte bij mensen. En het aanplanten van nieuwe bomen bleek weer een gunstig effect te hebben. Ik zou graag zo’n onderzoek ook hier willen doen. Daarnaast zou ik het geweldig vinden als we onderzoek doen naar mogelijke inzet van de natuur in de huisartsenpraktijk. Bijvoorbeeld door mensen met psychische klachten te laten schrijven over de natuur en het effect daarvan te onderzoeken. Het zou fantastisch zijn als zij daar baat bij hebben.”

Meer informatie? Nascholing Weg met de Dokter

Lees meer over: