Werkbereidheid bij een crisis niet vanzelf­sprekend

Ziekenhuizen kunnen er niet zonder meer op vertrouwen dat medewerkers in de acute zorg bij een calamiteit beschikbaar zijn. Dit concluderen Dennis Barten, SEH-arts in het VieCuri Medisch Centrum, en Lindsy Engels, destijds coassistent bij VieCuri en nu anios op de IC van het Radboudumc, op basis van hun onderzoek. Betere crisisvoorbereiding vraagt investeringen in training, beschermingsmiddelen, gezinsveiligheid en regio-specifieke rampenplannen.

“Ziekenhuizen rekenen erop dat zij bij een crisis of uitbraak van een infectieziekte snel extra personeel kunnen inzetten”, vertelt Dennis Barten. “Maar zijn zorgverleners in de acute zorg altijd bereid in actie te komen? Of zijn er factoren die hun werkbereidheid beïnvloeden? Dat wilden wij onderzoeken.”
Voor Lindsy Engels was het onderwerp een eyeopener. “In de opleiding wordt nooit stilgestaan bij rampscenario’s. Het leek mij belangrijk bewustwording te creëren en te ontdekken wat nodig is om zorgpersoneel voor te bereiden op crisissituaties.”

Wel of niet werken

Voor het onderzoek vulden SEH- en IC-zorgverleners uit vijf Nederlandse ziekenhuizen anoniem een enquête in over hun werkbereidheid tijdens verschillende rampscenario’s en de factoren die daarop van invloed zijn. De meewerkende ziekenhuizen waren VieCuri Medisch Centrum, Laurentius Ziekenhuis Roermond, Zuyderland Medisch Centrum (Heerlen en Sittard-Geleen) en Adrz. Van de 630 benaderde zorgverleners reageerden er 306.

Uit de resultaten blijkt dat zorgverleners het meest bereid zijn onvoorwaardelijk te komen werken bij een influenza-epidemie (69%), een SARS-CoV-2-pandemie (63,7%) en een natuurramp (53,3%). Die bereidheid is aanzienlijk lager bij nucleaire rampen (4,6%) en een bom die radioactief afval verspreidt (3,3%).
Artsen zijn vaker bereid aan de slag te gaan dan verpleegkundigen. Ook mannelijke, alleenstaande en kinderloze SEH-zorgverleners blijken vaker bereid om te werken.

Investeren

“De resultaten tonen aan dat ziekenhuizen tijdens een ramp of crisis niet vanzelfsprekend kunnen rekenen op de inzet van hun medewerkers in de acute zorg”, zegt Engels. “De werkbereidheid is lager als zorgmedewerkers geen ervaring met of kennis van bepaalde incidenten hebben. Daarnaast gaan zorgverleners makkelijker aan het werk als ze weten dat er voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar zijn, en dat hun gezin veilig is. Dat geldt zowel bij een infectieziekte-uitbraak als bij een overstroming of terreurdreiging.”

Barten: “Ziekenhuizen moeten daarom investeren in gerichte trainingen en persoonlijke beschermingsmiddelen, zodat ze beter voorbereid zijn op rampen en crises. Tijdens een epidemie of pandemie kunnen vaccinaties voor gezinsleden helpen om de veiligheid en het welzijn van familie te waarborgen. Ook bij een grootschalige ramp is het cruciaal dat zorgpersoneel erop kan vertrouwen dat hun familie veilig is.”

“Als ziekenhuis moet je in kaart brengen welk deel van je personeel in risicogebieden woont”

Rampen in de regio

De onderzoekers benadrukken dat ziekenhuizen moeten weten welke rampen in hun regio reëel zijn en hoe deze de inzetbaarheid van zorgpersoneel kunnen beïnvloeden. “In onze regio is hoog water een reële dreiging”, geeft Barten als voorbeeld. “In 2021 zagen we de impact toen VieCuri moest evacueren. Sommige verpleegkundigen hielpen bij de evacuatie, maar gingen tussendoor naar huis om hun meubels droog te zetten. Als ziekenhuis zou je in kaart moeten brengen welk deel van je personeel in risicogebieden woont en hoe dat de beschikbaarheid beïnvloedt. Als er bij een overstroming te weinig personeel beschikbaar is, moet je nu al nadenken over een oplossing.”

Uitgangspositie minder goed

Engels wijst op een bredere ontwikkeling: “De Nederlandse Vereniging voor Intensive Care waarschuwde onlangs dat Nederland slechter voorbereid is op een nieuwe pandemie dan voor de coronaperiode. Zowel het aantal IC-bedden als de capaciteit van de GGD’s is verminderd.”

“Onze uitgangspositie is minder goed geworden”, bevestigt Barten. “Het land heeft baat bij enige overcapaciteit in de acute zorg, zodat eventuele rampen en crises makkelijker kunnen worden opgevangen. Vanuit economisch oogpunt is dat misschien niet efficiënt, maar als je altijd précies genoeg zorgmedewerkers hebt, komt er ongetwijfeld een moment dat het er te weinig zijn.”

Referentie: Engels LMJ, Barten DG, Boumans TJT, et al. Fight or flight: Emergency health care workers’ willingness to work during crises and disasters. A cross-sectional multicenter study in the Netherlands. Disaster Med Public Health Prep, 2024.

Lees meer over: