‘Wil je het komende jaar zwanger worden?’

Deze vraag zou veel vaker gesteld moeten worden aan mensen in de vruchtbare levensfase. Zowel door alle hulpverleners in de zorg als door andere hulpverleners, stelt gynaecoloog-perinatoloog Annemarie Mulders. “Gezond zwanger worden en een gunstig verlopende zwangerschap begint bij bewustwording over het belang van de periode vóór de zwangerschap. En bij de kennis over wat je daar zelf aan kunt doen.”

Ruim 15 jaar geleden was iedereen die in Nederland betrokken was bij het onderwerp zwangerschap en geboorte in rep en roer. Al tweemaal op rij (in 2004 en 2008) scoorde Nederland slecht op de ranglijst van EURO-PERISTAT, een overzicht van de perinatale sterftecijfers in meer dan 20 Europese landen. Met 10,9 gevallen van perinatale sterfte per 1000 geboortes bungelde Nederland destijds bijna aan de staart van deze internationale ranglijst. Ter nuancering: het Nederlandse cijfer was toen lager dan ooit tevoren. Halverwege de vorige eeuw lag de perinatale sterfte in Nederland nog op circa 35 per 1000. Andere Europese landen hadden de perinatale sterfte echter naar nog (veel) lagere waarden weten terug te dringen.

Diverse initiatieven

De ophef over de lage positie van Nederland in de EURO-PERISTAR tabellen was de aanjager van diverse initiatieven om in Nederland de perinatale sterfte verder terug te dringen. Zo kwam er een intensievere samenwerking op gang tussen de beroepsgroepen in de keten, zoals huisartsen, verloskundigen, gynaecologen, kraamverzorgenden en kinderartsen en werd er een perinatale audit opgezet. “Vanuit het Erasmus MC is het project Healthy Pregnancy 4 All opgezet om meer inzicht te krijgen in de factoren die bijdragen aan een gezonde zwangerschap en, andersom, in factoren die de kans op zwangerschapsproblemen en -complicaties vergroten”, vertelt Mulders, die verbonden is aan het Erasmus MC. “De opgedane kennis daarbij heeft vervolgens geleid tot het landelijke programma Kansrijke start.¹”

Dat deze inspanningen niet vergeefs zijn geweest, bewijzen de cijfers in het meest recente EURO-PERISTAT rapport,² gepubliceerd in 2022 op basis van cijfers uit 2019. De perinatale sterfte bedraagt in Nederland nu 4,4 per 1000, waarmee Nederland in Europees verband de veertiende plaats (van 23) inneemt. Koploper is Slovenië met een perinatale sterfte van 2,0 per 1000.

“Zorgverleners kunnen mensen doorverwijzen naar gemeentelijke instellingen en organisaties”

Preconceptiezorg

Eén van de verkregen inzichten is dat de basis van een gezonde, ongecompliceerde zwangerschap al gelegd wordt vóór de zwangerschap. Dit heeft geleid tot de opkomst van de preconceptiezorg. Mulders: “Veel factoren die bijdragen aan een ongunstige afloop van de zwangerschap zijn al lang voor de conceptie aanwezig, bijvoorbeeld een ongezonde leefstijl, overgewicht, chronische stress of risicofactoren op het werk. Veel van die factoren zijn in principe ook beïnvloedbaar. Maar dan moet je wel eerst weten welke zaken dat zijn. We merken in de praktijk dat veel mensen met een kinderwens graag geïnformeerd willen worden over dit onderwerp.”

Inspelend op deze vraag naar informatie schreef Mulders (samen met Eric Steegers, Yves Jacquemyn en Anjo Geluk) vorig jaar het boek ‘Gezond Zwanger Worden’.³ “Dit boek is de neerslag van de kennis die de afgelopen jaren over dit onderwerp is opgedaan. Het maakt duidelijk waarom het belangrijk is je goed voor te bereiden op een zwangerschap – dat geldt zowel voor de aanstaande moeder als voor de aanstaande vader – en legt uit wat je daar concreet aan kunt doen.”

Vraag naar kinderwens

Met het boek richten Mulders en collega’s zich niet alleen tot mensen met een kinderwens. “Het is ook bedoeld voor zorgverleners en andere hulpverleners met wie mensen met een kinderwens mogelijk in aanraking komen. We willen ook hen bewust maken van het grote belang van preconceptiezorg. Een longarts, laat staan een sociale hulpverlener, zal niet spontaan vragen of er misschien een kinderwens leeft. Toch zou die vraag wat ons betreft veel vaker en in veel meer situaties gesteld mogen worden. Want wij als gynaecologen zien natuurlijk maar een heel klein deel van de mensen met een kinderwens. Bij een positief antwoord kan de betrokken zorg- of hulpverlener samen met de wensouders de factoren inventariseren via een website⁴ die een toekomstige zwangerschap mogelijk ongunstig kunnen beïnvloeden. En vervolgens nagaan wat daar eventueel aan gedaan kan worden. Met name bij het aannemen van een gezondere leefstijl is de kinderwens vaak een goede motivatie.”

Uiteraard kunnen zorgverleners niet in een handomdraai alle sociale of economische problemen van mensen een kinderwens iemand oplossen. “Zorgverleners kunnen mensen dan wel doorverwijzen naar gemeentelijke instellingen en organisaties die daarbij kunnen helpen. In Rotterdam zijn daar inmiddels diverse initiatieven voor genomen. Of mensen kunnen besluiten niet of nog niet aan kinderen te beginnen. ”

“De populatie die een kinderwens heeft, vernieuwt voortdurend”

Blijven herhalen

Zoals gezegd, in het meest recente EURO-PERISTAT rapport is Nederland met een score van 4,4 inmiddels opgeklommen tot de middenmoot. Zit er nog verdere verbetering in? “Dat is lastig te voorspellen. Er is meer kennis, we weten hoe we de uitkomst van de zwangerschap kunnen optimaliseren. Maar we zien ook een toename van ongezonde leefstijl, met name overgewicht en weinig beweging. Je moet de informatie in ieder geval steeds blijven herhalen want de populatie die een kinderwens heeft, vernieuwt voortdurend.”

Referenties:
1. Kansrijke start. Landelijk actieprogramma, ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
2. The European Perinatal Health Report, 2015-2019.
3. Steegers, E.A.P., Mulders A., Jacquemyn, Y. & Geluk, A. Gezond zwanger worden – Handboek preconceptiezorg. Garant, 18 november 2023.
4. Zwangerwijzer. ErasmusMC.

Lees meer over: