Wil je in de toekomst een goede apo­theker zijn? Verdiep je dan in AI

Kunstmatige intelligentie (AI), apps: digitale toepassingen gaan in de toekomst een groot onderdeel zijn van de werkzaamheden in de apotheek, verwacht apotheker Claudia Rijcken. De vergrijzing en het gebrek aan personeel vragen om een veel efficiëntere werkwijze. Zo kan AI helpen om razendsnel een overleg tussen apothekers en huisartsen voor te bereiden. 

Toen Claudia Rijcken een jaar of zeven terug voor apothekers een presentatie gaf over de rol van digitale toepassingen in de farmacie en het belang hiervan voor de toekomst, noemden apothekers haar soms de ‘DELA en Monuta’ van de farmacie. ‘Als deze digitalisatie doorzet, dan is dat het einde van onze apotheken’. “Nu is er voortschrijdend inzicht, denken apothekers heel anders hierover en geven ze me vaak gelijk”, zegt Rijcken, die een passie heeft voor digitalisering in de zorg. Ze heeft een eigen bedrijf waarmee ze digitale zorgproducten in de markt heeft gezet, zoals de digitale apotheker MedicijnWijs.

Digitale toepassingen

Rijcken is al een tijdlang overtuigd van de belangrijke rol die digitalisering in de zorg gaat krijgen. “Ik begon mijn carrière in de openbare apotheek, waarna ik diverse functies in de farmaceutische industrie bekleedde. Ik zag bijvoorbeeld dat er bij de beoordeling van de effectiviteit van geneesmiddelen in de dagelijkse praktijk steeds meer gebruik gemaakt werd van digitale toepassingen. De focus lag daarbij meestal op data die door artsen verwerkt werden. Maar apothekers hebben vier tot zes jaar gestudeerd op medicatie-inzichten, dus ik dacht: waarom doen zij niet meer met digitale zorgtoepassingen? Ik besloot – nu ongeveer zeven jaar geleden – mezelf te gaan verdiepen in hoe apothekers hiermee hun werk leuker en efficiënter kunnen maken.”

Boek

Rijcken nam een ‘sabbatical’ en ging een opleiding doen over innovaties in de zorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. “Daarvoor moest ik een scriptie schrijven. Dat was de basis voor een eerste boek in 2019 over de digitale revolutie van de farmaceutische zorg, een uit de hand gelopen hobby, waaraan ik met vijf auteurs heb geschreven: ‘Pharmaceutical care in digital revolution’. Aan de in 2023 uitgebrachte tweede editie werkten achttien apothekers uit tien landen mee. Het boek sluit aan op de ontwikkelingen waar apothekers wereldwijd tegen aanlopen: vergrijzing en personeelstekort. Voor de apothekersopleiding van de Universiteit Utrecht ontwikkelde ik samen met Aukje Mantel een keuzevak over digitalisering in de apotheek. Dat hebben zo’n 250 masterstudenten farmacie inmiddels gevolgd.”

“AI kan helpen bij trendanalyses voor medicatiebeoordelingen”

Digitale apotheker

De digitale apotheker MedicijnWijs die Rijcken vanuit haar bedrijf – Pharmi – ontwikkelde, wordt inmiddels door zo’n zeventig apotheken in Nederland gebruikt. Dit aantal is groeiende, vertelt ze. “MedicijnWijs is een platform met digitale apotheekzorgmodules waarmee patiënten digitaal begeleid worden bij hun geneesmiddelgebruik. Nu zitten er nog menselijke apothekers achter MedicijnWijs die vragen beantwoorden, maar in toenemende mate zullen functies bij de interactie overgenomen kunnen worden door chatbots, aangestuurd door kunstmatige intelligentie (AI). Een voorbeeld daarvan is de Digital Human Pharmacist, een avatar met wie de patiënt kan communiceren. We zijn die nog aan het testen en verbeteren. De eerste versie van deze Digital Pharmacist bleek bijvoorbeeld moeite te hebben om geneesmiddelnamen uitgesproken met een accent te herkennen. Ik heb een sterk Limburgs accent en dat trok ze niet”, lacht Rijcken.

Nieuwe taken

Rijcken ziet allerlei mogelijkheden om het werk in apotheken efficiënter te maken met behulp van apps en AI. Het zal ook leiden tot nieuwe taken, meent Rijcken. “In ChatGPT – in de betaalde versie althans – is het mogelijk om pdf’s te uploaden en de informatie daaruit te vertalen of samen te vatten naar allerlei soorten tools. Dit kan bijvoorbeeld helpen om efficiënt een FTO-presentatie in elkaar te zetten. Je uploadt pdf’s van belangrijke artikelen en richtlijnen, je geeft een goede prompt – zoekvraag – in, en je hebt in no time een presentatie in elkaar gezet. Een goede prompt maken is dan nog wel een uitdaging. En hoe ga je na of de informatie betrouwbaar is?”

Ook kan AI bijvoorbeeld helpen bij trendanalyses voor medicatiebeoordelingen, verwacht Rijcken. “Bij welke afwijkingen in de medicatie is actie nodig? Wanneer heeft de patiënt echt zorg nodig? Apotheekteams zullen daarmee andere soorten werkprocessen krijgen; apothekersassistenten zullen nieuwe taken krijgen, bijvoorbeeld het onderhouden van digitaal contact met patiënten. Met slimme inzet van AI-tools in de logistiek kun je zo’n 40% van je tijd besparen, zoals onderzoek nu laat zien.”

“Apothekers die zich niet verdiepen in AI, zullen uiteindelijk minder goede apothekers zijn”

Stroomversnelling

Digitalisering in de farmaceutische zorg raakt in een stroomversnelling, volgens Rijcken. De zorg zal steeds vaker ‘hybride’ zijn: een mengeling van digitaal en menselijk contact. “Apothekers staan er nu steeds meer voor open. Vergrijzing en personeelstekort vragen om een veel efficiëntere werkwijze. Bovendien ervaren patiënten de begeleiding via een app in combinatie met mondelinge zorg vanuit de apotheek als prettig. En ook al geven digitale toepassingen veel mogelijkheden, mondeling contact blijft belangrijk. AI en apps zullen apothekers niet gaan vervangen, maar apothekers die zich niet verdiepen in AI en er niet mee leren werken, zullen uiteindelijk minder goede apothekers zijn. De tijd is er rijp voor, want ‘hybridisering’ van de zorg is ook een belangrijke doelstelling in het Integraal Zorgakkoord van de overheid.” 

Lees meer over: