Zo ga je als (basis)arts slim om met je energie!

Ongeveer één op de acht medisch specialisten ervaart burn-outgerelateerde klachten en bij artsen in opleiding (aios)ligt dit aantal zelfs nog hoger. Voor hen komt er vaak een extra component bij: ze verkeren in een hectische levensfase. Martine Timmermans, auteur van het ‘Handboek van basisarts naar medisch specialist’, geeft tips voor hoe je als arts (in opleiding) slim kunt omgaan met je energie zodat de balans herstelt.

Aiossen bevinden zich in een drukke levensfase: veel uren, grote verantwoordelijkheid, veel informatie, belastende diensten… En wat is de volgende stap in de carrière, is er wel werk? Privé kan er ook veel gaande zijn: samenwonen, jong gezin, huis kopen of verhuizen? Dit heeft veel invloed op de energiebalans.

Timemanagement

Vaak wordt timemanagement ingezet om meer vat te krijgen op de dagindeling. Dit wordt helaas meestal uitsluitend benaderd als het vergroten van je efficiency. Daar is natuurlijk niets mis mee. Maar meer en meer taken proppen in je werkdag is een eindige strategie.

Wat heel behulpzaam kan zijn om inzicht te krijgen in jouw manier van plannen en prioriteren is de prioriteitenmatrix van Dwight D. Eisenhower. De matrix bestaat uit vier kwadranten die ontstaan door twee tegenstellingen tegenover elkaar te zetten:
belangrijk – onbelangrijk, urgent – niet urgent.

Prioriteitenmatrix

‘Het aantal uren in een dag staat vast, maar de kwaliteit van de beschikbare energie bepaal je zelf’

Wat is urgent?

Het lijkt weleens of in het ziekenhuis alles altijd urgent is en haast heeft. Dat is lang niet altijd zo. Wat belangrijk is, wordt vooral bepaald door wat je zelf interessant en leerzaam vindt. Dat moet je zien veilig te stellen. Het zijn de urgente zaken die je tijd opslokken en je van belangrijke zaken afhouden. Dat veiligstellen doe je door ze te plannen.
Als je niet plant, raak je de tijd kwijt door werk uit de andere kwadranten. En juist de activiteiten uit het kwadrant belangrijk/niet urgent zijn zaken die er voor jou toe doen. Voor jou als arts, maar ook als mens, ouder, partner, kind, vriend of vriendin.

“Urgente zaken zijn zelden belangrijk en belangrijke zaken zelden urgent”

Dwight D. Eisenhower

Brandjes blussen

Sommige collega’s bevinden zich permanent in het eerste kwadrant, linksboven. Altijd druk met wat direct aandacht vraagt en meteen geregeld moet worden. Ze blussen brandjes. Dat is op de lange termijn niet vol te houden. Belangrijke zaken uit het tweede kwadrant blijven liggen.
Onbelangrijke zaken die wel dienen te gebeuren (3^e kwadrant), moet je zien te organiseren, `wegregelen’, delegeren. Denk aan het door het EPD automatisch aanmaken van brieven aan de huisarts, of aan het delegeren van bepaalde delen van de administratie. Of ervoor zorgen dat de verpleegkundige of PA wellicht zaken kan overnemen, door opleiding of instructie.

Het kwadrant 4, rechtsonder betreft zaken die voor jou geen zin hebben. Bijvoorbeeld vergaderingen over voor jou onbelangrijke onderwerpen of het doelloos op je telefoon scrollen als uitstelgedrag.

Plannen

Als dokter zit je al veel tijd in het eerste kwadrant door patiëntenzorg en poli’s. Maar er is altijd tijd om te plannen (2^e kwadrant). Plaats daarom elke dag of week, aan de hand van je agenda, je activiteiten in de matrix.

Drie tips voor het plannen

• Plan de dag niet helemaal vol, houd ruimte voor ad-hocvragen en -klussen, calamiteiten en onverwachte zaken.
• Doe één ding tegelijk, dat verkleint de stress en chaos.
• Plan aan het einde van de dag altijd een kwartiertje om te kijken of je die dag alles hebt gedaan wat je wilde doen.

Manage je energie, niet je tijd

In het boek The Power of Full Engagement schrijven Loehr en Schwartz dat in plaats van bezig zijn met to-dolijsten en digitale agenda’s – om ons te helpen in alle drukte onze tijd beter te managen – we ons beter kunnen bezighouden met het managen van onze energie. Want wat heb je aan een uur extra werktijd als je aan het eind van de dag niet meer vooruit te branden bent? Of aan een snelle carrière als je halverwege opgebrand raakt?

‘Hoe meer je anderen of externe omstandigheden de schuld geeft van je ongeluk, hoe negatiever je energie zal zijn’

Balans tussen stress en herstel

Herstellen is het toverwoord: de tijd nemen om te rusten, ontspannen, slapen. Paradoxaal genoeg is het voor herstel ook van belang jezelf net iets meer uit te dagen dan gewoonlijk. Dan bouw je namelijk steeds meer weerstand, kracht en vaardigheden op om het leven aan te kunnen: zowel fysiek, emotioneel, mentaal als spiritueel. De juiste balans tussen stress en herstel is essentieel voor een goede prestatie.

Vier vormen van energie

We kunnen de volgende vier vormen van energie onderscheiden:

• Fysieke energie
  Fysieke energie bereik je door gezonde voeding, voldoende slaap en herstel. Denk aan sporten, diep ademhalen, water drinken en pauzes nemen.
• Emotionele/sociale energie
  Emotioneel tank je bij door te doen wat je leuk vindt of wat je voldoening geeft. Maar ook door tijd door te brengen met de mensen die er voor jou toe doen. Dat zorgt voor zelfvertrouwen, plezier en empathie.
• Mentale energie: focus
  Om goed te presteren moeten we ons kunnen concentreren. Daarnaast komen briljante ideeën vaak juist op `onbewuste’ momenten op, onder de douche of tijdens een wandeling – als we even niet denken. Creativiteit hangt af van een ritmische beweging tussen denken en niet-denken, activiteit en rust, betrokkenheid en loslaten. Beide componenten van de `tegenstellingen’ zijn nodig.
• Spirituele energie
  Weten in welke richting je je leven wilt laten verlopen, waar je warm voor loopt en wat je echt belangrijk vindt, geeft je spirituele energie. Belangrijk is je verbonden te voelen met je omgeving en met anderen.

“Iedereen heeft een persoonlijk optimale balans”

Optimale balans

De combinatie van de vier energiebronnen bepaalt je overall energieniveau. Iedereen heeft een persoonlijke optimale balans. Is je energieniveau laag, kijk dan waar op deze (dynamische) balans het tekort ontstaat en of je hier iets aan kunt doen.

Stefaan Bergé, opleider van het jaar in 2016, MKA Radboudumc:
“Die rechtlijnige haast van aiossen die heb ik nooit begrepen, ook niet toen ik zelf aios was. Ik faciliteer langzaamheid (festina lente!) in de MKA-opleiding. Ik stimuleer mensen om een of twee dagen per week iets anders te doen. Die doen een jaar meer of zelfs nog langer over de opleiding, maar ze zijn wel zo diep en zo warm ondergedompeld in dit huis dat ze willen blijven; zij willen hier nooit meer weg. Dus op de lange termijn is dat een zeer goede investering.”

Lees meer over: