Zó houden we de (tijger)mug met mogelijke ziektes buiten

“Er zijn vele muggensoorten, vele ziektekiemen die ze kunnen overdragen en vele aspecten die hierbij mogelijk een rol spelen.” Marieta Braks, medisch entomoloog van het RIVM, laat in dit artikel een aantal de revue passeren. Zij is medeauteur van een recent verschenen boek waarin de informatie overzichtelijk wordt weergeven en feiten en fabels zijn benoemd.

Wanneer moet een huisarts denken aan een door muggen overgedragen infectieziekte bij iemand die geen reis naar het buitenland achter de rug heeft? Marieta Braks noemt een voorbeeld: “Als ons surveillancesysteem het signaal afgeeft dat het westnijlvirus circuleert in Nederland, zal het RIVM medische professionals informeren en publiekscommunicatie opzetten. Tot die tijd hoeven huisartsen bij mensen zonder reisgeschiedenis niet te denken aan een infectie die is overgedragen door muggen.”
Vaak wordt gedacht dat het westnijlvirus wordt overgedragen door de Aziatische tijgermug, net als bij dengue- of chikungunyavirus, maar in dit geval is de huissteekmug de boosdoener. Dat is de meest algemene muggensoort in Nederland. Deze kan geïnfecteerd raken na zich te hebben gevoed met een besmette vogel.

Niet alleen de tropen

Bij klachten die erop duiden dat het gaat om een infectie overdragen door muggen is een reisanamnese uiteraard wél van belang. Braks: “Dit geldt niet alleen voor iemand die buiten Europa is geweest. Wees er tijdens het muggenseizoen op bedacht, vooral in de late zomer, dat in Europa uitbraken van het westnijlvirus voorkomen. In 2020 heeft het westnijlvirus ook Nederland bereikt en hebben hier acht mensen bijbehorende infectieklachten gekregen.” Voorbeelden van klachten zijn: huiduitslag, koorts, hoofd- en spierpijn. Eén van de Nederlandse patiënten ontwikkelde encefalitis. Verder zijn er in Europa incidenteel clusters van infecties die lokaal door de tijgermug worden verspreid, zoals dengue en chikungunya.

“De tijgermug is eind vorige eeuw in Albanië en Italië geïntroduceerd, waarschijnlijk via handel in tweedehands-autobanden met Zuidoost-Azië”

Autobanden

Toerisme, wereldwijde handelsnetwerken en stijgende temperaturen spelen exotische muggen in de kaart. Over de Aziatische tijgermug zegt Braks: “Deze is eind vorige eeuw in Albanië en Italië geïntroduceerd, waarschijnlijk via handel in tweedehands-autobanden met Zuidoost-Azië. We gaan ervan uit dat eitjes van zwangere vrouwtjesmuggen zich aan de binnenkant van de autoband hebben gehecht, waarna de tijgermug zich in die landen heeft gevestigd. Vanuit deze gebieden heeft de mug zich elk jaar steeds iets verder uitgebreid, mede dankzij intensieve handel in banden en doordat reizigers ze hebben meegenomen.”

“Voor exotische muggen die zich in Nederland proberen te vestigen, zoals de tijgermug, geldt een uitroeiingsbeleid”

Niet gevestigd

De Aziatische tijgermug heeft zich nog niet kunnen vestigen in Nederland. Braks: “De overheid voert beleid waarmee we deze mug effectief uitroeien. Tijgermuggen zoeken stilstaand water, want dat is een geschikte broedplek. De overheid inspecteert op hoog-risicolocaties of er tijgermuggen zijn. Te denken valt aan kassen, invoerhavens en bedrijven die handelen in tweedehandsbanden. Maar ook burgers kunnen tijgermuggen aantreffen, in woonwijken, en hiervan een melding doen. Voorbeelden van broedplaatsen zijn regentonnen of water in de voet van een parasol. Draaiboeken van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het RIVM beschrijven wat er gebeurt na een melding. Voor exotische muggen die zich in Nederland proberen te vestigen, zoals de tijgermug, gelekoortsmug en Aziatische bosmug, geldt een uitroeiingsbeleid.” Inheemse muggen, waarvan er ruim 35 soorten zijn, worden niet bestreden. Na de huissteekmug is de grote steekmug de meest voorkomende inheemse mug.

Geen malaria meer

Een relatief veelvoorkomend misverstand is dat Nederland als gevolg van klimaatverandering weer last gaat krijgen van malaria. Braks: “Malaria kwam tot aan het begin van de vorige eeuw voor in Nederland. Endemische malaria is een teken van armoede in een land. De ziekte wordt veroorzaakt door muggen die malariaparasieten overdragen op de mens. Dankzij onze goede gezondheidszorg zal de aandoening niet meer terugkeren in Nederland. Er zijn in ons land nog wel malariamuggen, maar onder andere door inpoldering is hun gebied ingeperkt.”

“Een klamboe en DEET zijn in Nederland niet nodig ter bescherming van ziekten”

Infectie te verwaarlozen

Wat adviseert de huisarts de patiënt als die vraagt of het raadzaam is een klamboe en DEET te gebruiken? Braks: “Het staat mensen vrij deze middelen aan te schaffen, maar het is niet nodig ter bescherming tegen ziekten die je kunt oplopen door een infectie via een tijgermug. De kans op zo’n infectie is te verwaarlozen. Bovendien zijn er op dit moment geen indicaties dat in Nederland virussen circuleren die worden verspreid door tijgermuggen.”

Voorkom stilstaand water

Hoe kunnen burgers muggenoverlast voorkomen? Braks: “Zorg ervoor dat muggen geen eitjes kunnen leggen in stilstaand water in je tuin. Als water niet langer dan een week in je tuin staat, kunnen zich ook geen volwassen insecten ontwikkelen. Dek het water af, leeg objecten vol water of ververs het stilstaande water in de tuin. Het is ook goed water in beweging te houden, bijvoorbeeld met een fonteintje, want dan kunnen muggen hun eitjes niet afzetten.”

Referenties:
Het boek waarvan Marieta Braks medeauteur is, heet: De mug. Over steekmuggen en de verspreiding van ziekten. Hier is het wetenschappelijk artikel te lezen over infecties met het westnijlvirus in 2020 in Nederland.

Meldpunt: Melden Aziatische tijgermug

Lees meer over: