Zwangerschap en MS: ‘Vooral kraamtijd brengt risico’s mee’

Vrouwen met multiple sclerose (MS) kregen vroeger vaak het advies om niet zwanger te worden. Dit vanwege zorgen over effecten van medicatie op het ongeboren kind en verergering van MS-klachten tijdens zwangerschap. Vrouwen met MS krijgen nog altijd minder kinderen dan andere vrouwen. Terwijl het niet meer nodig is om zwangerschap te vermijden, stelt Nynke Kalkers, neuroloog en opleider in het OLVG. “Vaak treden problemen pas na de bevalling op.”

“Bij vrouwen met MS verloopt de zwangerschap op dezelfde manier als bij andere zwangere vrouwen”, vertelt Nynke Kalkers. “Wel is medicatie een belangrijk aandachtspunt, omdat sommige middelen aangeboren afwijkingen kunnen veroorzaken. Daarom voeren we in de spreekkamer veel gesprekken over een eventuele kinderwens en zwangerschap. Gelukkig weten we steeds beter welke geneesmiddelen wel en niet veilig zijn voor een zwangerschap.”

Zwanger worden

Van de MS-geneesmiddelen van de oudere generatie, zoals interferonen en glatirameeracetaat, is al langer bekend of ze gebruikt mogen worden tijdens de zwangerschap, of niet. Kalkers: “Maar de laatste tijd krijgen we ook meer informatie over de moderne middelen, die lang als onveilig werden beschouwd. Zo weten we nu van een aantal middelen – teriflunomide, fingolimod – dat ze echt niet veilig zijn. Terwijl andere medicijnen – ocreliuzmab, natalizumab –veel veiliger zijn dan aanvankelijk werd gedacht.”

Teugels losser

Het EMA heeft onlangs aangekondigd dat vrouwen vier maanden na de toediening van ocrelizumab al zwanger mogen worden, in plaats van de zes maanden die eerst gehanteerd werden. De Nederlandse MS-richtlijn hanteert slechts drie maanden, omdat ocrelizumab ook dan al ruim op tijd uit het bloed is verdwenen. Kalkers: “Ocrelizumab wordt elke zes maanden gegeven, waardoor er volgens het oude advies eigenlijk geen geschikt moment was om zwanger te worden. Door het terugschroeven van de minimale wachttijd, kan dat nu wel.” Dit is een belangrijke stap voorwaarts voor mensen en met MS, aldus Kalkers. “De teugels worden wat losser.”

“Soms vlammen bepaalde MS-klachten op tijdens de zwangerschap”

Gynaecoloog

Zwangere vrouwen met MS worden in principe gewoon begeleid vanuit de eerste lijn. Kalkers: “Ze staan onder controle van de verloskundige. Over het algemeen heeft de zwangerschap een gunstige invloed op het verloop van MS. Met name in het tweede en derde trimester treden er minder relapses op.” Als zwangeren toch ernstige MS-klachten ervaren, worden ze aanvullend begeleid door een revalidatiearts. “Soms vlammen bepaalde MS-klachten op tijdens de zwangerschap, bijvoorbeeld vermoeidheid, verminderde kracht en tintelingen. Ook spasticiteit en terugkerende blaasontstekingen komen relatief vaak voor.”

Medicatiegebruik

“En vrouwen die MS-medicatie gebruiken, gaan standaard naar de gynaecoloog”, voegt ze toe. “Die bespreekt welke impact het medicatiegebruik heeft op het aantal controles. Dat wisselt per medicijn.” Het betrekken van een gynaecoloog in het zwangerschapstraject van een vrouw met MS heeft ook te maken met het verhoogde risico op een vaginale kunstverlossing – met tang of vacuüm – of keizersnede. De verwijzing naar de gynaecoloog gebeurt door de verloskundige, huisarts of neuroloog, afhankelijk van wie het eerst op de hoogte is van de zwangerschap.

Tijdens en na de bevalling

“Vrouwen met MS hebben geen verhoogd risico op vroeggeboorte of een aangeboren afwijking bij het kind, tenzij zij bepaalde medicijnen gebruiken, zoals teriflunomide of fingolimod”, vertelt Kalkers. “Wel hebben zij meer kans op een vaginale kunstverlossing of een keizersnede. Dit komt door vermoeidheid, spierzwakte en spasticiteit, waar vrouwen met MS last van kunnen hebben.” In de eerste drie maanden na de bevalling is het risico op een relaps hoger dan normaal. “Daar proberen we op te anticiperen door middel van medicijnen. Ook weten we dat de kans op een relaps ná de zwangerschap vele malen groter is bij actieve ziekte vóór de zwangerschap. Het is dus belangrijk dat de ziekteactiviteit zes maanden voorafgaand aan de zwangerschap stabiel is.”

“Hoewel een postnatale depressie weinig voorkomt, is het goed om er op te letten”

Gebroken nachten

De kraamperiode kan extra zwaar zijn voor vrouwen met MS, aldus Kalkers. “Na de bevalling komen de gebroken nachten, de zorg voor het kind en de borstvoeding. Geef voldoende aandacht aan de zorg in deze periode.” Uit de literatuur blijkt daarnaast dat vrouwen met MS vaker een postnatale depressie krijgen. “Dat geldt overigens ook voor mannen. Maar bij mannen is dit lastiger vast te stellen, omdat we vaak niet weten dat hun partner zwanger is. Hoewel een postnatale depressie weinig voorkomt, is het goed om er op te letten.”

Bemoedigend

Tot slot adviseert Kalkers om vrouwen met MS niet te ontmoedigen bij een kinderwens. “Vroeger werd zwangerschap actief afgeraden. Dat is door de komst van nieuwe geneesmiddelen niet meer nodig. Door het internationaal verzamelen van gegevens over zwangerschap, medicatie en MS wordt onze kennis verbreed en worden de regels verruimd. Dat is een mooie ontwikkeling.”

Lees meer over: