‘Betrouw­baardere wijze van nierfunctie­bepaling draagt bij aan betere behandeling’ 

Het goed inschatten van de nierfunctie bij mensen van 65 jaar en ouder kende tot voor kort een aanzienlijke mate van onnauwkeurigheid. Klinisch epidemioloog Edouard Fu (LUMC) ontdekte dat het combineren van creatinine en cystatine C leidt tot een aanzienlijk betrouwbaardere schatting van de nierfunctie bij ouderen. “Dat komt de behandeling van de patiënt ten goede”, aldus Fu.

Fu stelt dat rondom de definitie en diagnose van chronische nierschade bij ouderen al geruime tijd de nodige controverse bestaat. “Voor chronische nierschade wordt een afkapwaarde van < 60 ml/min/1,73 m² gehanteerd. Dit getal is gedeeltelijk gebaseerd op associaties tussen enerzijds de nierfunctie en anderzijds morbiditeits- en mortaliteitsuitkomsten. Bij ouderen zijn deze associaties zwakker dan bij jongere mensen waardoor de bruikbaarheid bij ouderen minder goed is.”

De rol van creatinine

Creatinine, een afbraakproduct van spiermassa dat door de nieren wordt afgevoerd, wordt al lang gebruikt voor het schatten van de nierfunctie, de eGFR.* “Kort gezegd betekent een lage concentratie creatinine in het bloed dat de nierfunctie hoog kan worden ingeschat. Immers: goed functionerende nieren zorgen voor een vlotte afvoer van creatinine.”

Creatinine en ouderen

Hoewel de veelgebruikte meetmethode met creatinine in de algemene populatie redelijke uitkomsten geeft, is dat bij mensen met een lage spiermassa zoals ouderen in veel mindere mate het geval. “Bij hen vormt creatinine geen betrouwbare marker van de nierfunctie”, legt Fu uit. “De concentratie creatinine in het bloed kan bij ouderen laag zijn omdat ze minder spiermassa hebben, niet omdat hun nieren de creatinine efficiënt afvoeren. De gemeten creatinineconcentratie reflecteert dus niet per se de mate van nierfunctie. Vaak wordt deze te hoog ingeschat.”

“Door het gebruik van cystatine C zal het aantal patiënten dat de diagnose chronische nierschade krijgt hoger zijn”

Cystatine C

Cystatine C – in de jaren 80 ontdekt door een Zweedse wetenschapper – bevindt zich in alle lichaamscellen. Uit eerder onderzoek was al gebleken dat het combineren van creatinine en cystatine C de meest betrouwbare schatting van de nierfunctie oplevert. “Eigenlijk is pas recent een  hernieuwde interesse in cystatine C ontstaan”, vertelt Fu.

Nieuwe formule

Eigenlijk moet het gebruik van de combinatie creatinine en cystatine C als onderdeel van een groter geheel worden gezien, aldus Fu. “In de Verenigde Staten ontstond een aantal jaar geleden ophef over de variabele ‘ras’ in de formule om nierfunctie te schatten. In 2021 zijn er nieuwe eGFR-formules ontwikkeld zonder de variabele ‘ras’, waarvan er één gebaseerd is op serumcreatinine én cystatine C, en één alleen op serumcreatinine. In Europa wordt nog gediscussieerd of en hoe men daarin zal meegaan.^4,5 Interessant in dit kader is dat cystatine C veel minder wordt beïnvloed door etniciteit dan creatinine.”

Creatinine + cystatine C

Het onderzoek van Fu onder ruim 82.000 mensen uit Stockholm van 65 jaar en ouder toonde aan dat de nierfunctie op basis van creatinine en cystatine C sterker geassocieerd is met morbiditeits- en mortaliteitsuitkomsten dan bij het gebruik van alleen creatinine.¹ “Dit betekent dat ouderen met een nierfunctie van 60 ml/min/1.73m² wel degelijk een verhoogd risico hebben. Bovendien zal door het gebruik van cystatine C het aantal oudere patiënten dat de diagnose chronische nierschade krijgt én dus ook behandeld kan worden, hoger zijn dan wanneer alleen van creatinine gebruik wordt gemaakt.”

“De impact op de praktijk is enorm”

Praktische toepassing

Hoewel de recent aangepaste internationale KDIGO-richtlijnen de inzet van cystatine C aanbevelen, wordt dit nog niet overal even frequent gebruikt. Fu legt uit: “In Zweden loopt men op dit gebied echt voorop en is cystatine C al helemaal ingeburgerd. In Nederland gebeurt dit alleen als men goede redenen heeft om aan te nemen dat creatinine alleen niet voldoende is.” Bepaling van cystatine C is nu nog een stuk duurder dan het bepalen van creatinine, maar mogelijk zal dit kostenverschil op termijn verdwijnen als deze biomarker vaker wordt ingezet.

Klinische betekenis

Fu legt uit hoe groot de klinische betekenis is van een zo betrouwbaar mogelijk geschatte nierfunctie. “Veel medicatie wordt uitgescheiden via de nieren, en bij ouderen is als gevolg van co-morbiditeit doorgaans vaak sprake van polyfarmacie. Inzicht in de nierfunctie is dus zeer relevant bij het besluit om bepaalde therapie voor te schrijven. Dat vind ik ook zo leuk aan dit onderzoek. De impact op de praktijk is enorm. Wereldwijd worden er miljoenen creatininetesten gedaan om de nierfunctie te meten. Als we die uitkomsten beter en nauwkeuriger kunnen krijgen, levert dat forse winst op.”

*eGFR is de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid die bepaald wordt aan de hand van de snelheid waarmee de nieren creatinine klaren.

Referenties

1. Fu EL, et al. Association of Low Glomerular Filtration Rate With Adverse Outcomes at Older Age in a Large Population With Routinely Measured Cystatin C. Ann Intern Med. 2024 Mar;177(3):269-279.
2. Fu EL, et al. Accuracy of GFR estimating equations based on creatinine, cystatin C or both in routine care. Nephrol Dial Transplant. 2024 Mar 27;39(4):694-706.
3. Fu EL, et al. Accuracy of GFR Estimating Equations in Patients with Discordances between Creatinine and Cystatin C-Based Estimation. J Am Soc Nephrol. 2023 Jul 1;34(7):1241-1251.
4. Gansevoort RT, et al. What should European nephrology do with the new CKD-EPI equation? Nephrol Dial Transplant. 2023 Jan 23;38(1):1-6.
5. Delanaye P, et al. The new, race-free, Chronic Kidney Disease Epidemiology Consortium (CKD-EPI) equation to estimate glomerular filtration rate: is it applicable in Europe? A position statement by the European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM). Clin Chem Lab Med. 2022 Oct 24;61(1):44-47.

Lees meer over: