‘Wees alert op opioïd­misbruik bij patiënten op SEH’

Mensen die op de spoedeisende hulp belanden, gebruiken vaker dan gemiddeld opioïden, zo blijkt uit recent gepubliceerd Nederlands onderzoek. Dit opioïdgebruik is meestal niet gerelateerd aan de SEH-opname. Desondanks moeten artsen zich meer bewust zijn van misbruik van deze medicatie, zo bepleit Joris Holkenborg, SEH-arts in Rijnstate Arnhem en eerste auteur van dit onderzoek.

“Ergens rond 2019 begon ik met mijn collega Nicole Kraaijvanger – zij werkt inmiddels in het LUMC – met het onderzoeken van opioïdgebruik bij mensen die op de SEH werden opgenomen. Met de opioïdencrisis in de Verenigde Staten in ons achterhoofd vroegen we ons af: waar zaten hiaten in onze kennis? Ook in Nederland zien we een toename van opioïdgebruik in de vorm van oxycodon, al is die lang niet zo dramatisch als in de Verenigde Staten”, zo schetst Joris Holkenborg de aanleiding van het onderzoek.

Prevalentie

Samen met zijn collega Kraaijvanger en onderzoekers uit het Nijmeegse Canisius Wilhelmina Ziekenhuis en het Radboudumc bracht Holkenborg de prevalentie van het opioïdgebruik op de SEH in kaart. Ze verzamelden gegevens van 997 volwassen patiënten uit de drie ziekenhuizen. Daarbij keken ze naar drie primaire eindpunten: gebruik van opioïden, misbruik hiervan – bijvoorbeeld een te hoge dosis of te lang doorgebruiken – en de aanwezigheid van opiaatverslaving. Bij dat laatste raakt een patiënt de controle over het opioïdgebruik kwijt en wordt hiervan fysiek afhankelijk. Van de gescreende patiënten bleek 150 patiënten (15%) opioïden op recept te gebruiken. De onderzoekers selecteerden uit deze groep 93 patiënten. Ze constateerden dat 21 van hen (22,6%) tekenen van misbruik toonden en dat 9 patiënten kampten met een opiaatverslaving.¹

Gemiddelde

Holkenborg trekt hieruit de conclusie dat opioïdgebruik en ook -misbruik bij SEH-patiënten een stuk hoger ligt dan bij de algemene Nederlandse populatie, waarbij de prevalentie ongeveer 4% is. Je zou denken dat opioïdgebruik nauw gecorreleerd is met SEH-opnames. Toch is dat niet zo, zegt Holkenborg. “Dat ze opioïden gebruiken, hangt meestal samen met onderliggend lijden. Bijvoorbeeld complicaties bij een oncologische aandoening die een SEH-opname vereisen. Verder weten we uit onderzoek dat mensen die een bariatrische operatie hebben ondergaan, zoals een gastric bypass, gevoeliger zijn om verslaafd te raken aan opioïden. De precieze oorzaak weten we niet. Mogelijk speelt hierbij een rol dat deze patiënten geen NSAID’s mogen gebruiken en daarom sneller een opioïd krijgen.”

“Het liefst zou je een aan het EPD gekoppeld monitoringsysteem hebben dat signalen van overdadig opioïdgebruik oppikt” 

Interventies

Kregen de patiënten bij wie in het onderzoek sprake was van opioïdmisbruik of een opiaatverslaving interventies aangeboden? “Nee. We hebben in de studie enkel gekeken naar de prevalentie. Natuurlijk zijn interventies belangrijk, maar die zullen onderwerp zijn van vervolgonderzoek dat wegens financiële beperkingen nog niet heeft plaatsgevonden. Wel hebben we mensen met opioïdmisbruik of opiaatverslaving waar nodig doorverwezen naar hun eigen behandelaren. Interventies zijn zeker aan te bevelen; onderzoek bij kinderen met alcoholvergiftiging toonde dat een korte interventie op de SEH hielp om herhaling te voorkomen. Zo ver ik weet worden echter nog nergens in Nederland op SEH’s interventies toegepast die specifiek zijn gericht op opioïdproblematiek. Het liefst zou je een aan het EPD gekoppeld monitoringsysteem hebben dat signalen van overdadig opioïdgebruik oppikt.” 

“Onze sterke eerstelijnszorg is een pre bij de aanpak van de opioïdenproblematiek”

Bewustzijn

Holkenborg hoopt dat het medische personeel in ziekenhuizen zich bewuster wordt van onderliggende opioïdenproblematiek. “Er zijn zeker nog slagen te maken als het gaat om de kennis over de signalen van opioïdverslaving. Een vervolgonderzoek dat mijn collega Kraaijvanger momenteel doet, gaat hier verder op in. Zij interviewde SEH-medewerkers en onderzocht middels vragenlijsten voorschrijfgedrag, hiaten in kennis en mogelijkheden om opioïdproblemen te herkennen en op te pakken. Alertheid is nodig, want uit studies uitgevoerd in andere landen blijkt bijvoorbeeld dat een derde van de patiënten die vanuit het ziekenhuis opioïden meekrijgt deze thuis minimaal 30 dagen blijft gebruikten, terwijl dit bedoeld is voor enkele dagen, bijvoorbeeld bij postoperatieve pijn. Maar vergeleken met de Verenigde Staten of Schotland doen we het in Nederland best wel goed. Dit is mede te danken aan apothekers en huisartsen die scherp zijn op correct opioïdgebruik en richtlijnen die helpen met afkicken van opioïden. De sterke eerstelijnszorg is een grote pre bij het aanpakken van opioïdproblematiek.”

Referentie: 1. Holkenborg J, Frenken BA, Bon BVK, et al. The prevalence of prescription opioid use and misuse among emergency department patients in The Netherlands. J Eval Clin Pract. 2024 Jan 22.

Lees meer over: