‘Bij een landkaarttong is geruststellen van de patiënt de beste behandeling’

Het is schrikken als je in de spiegel kijkt, je mond opent en plotseling een tong ziet met ringvormige witgrijze randen, bijna alsof er een landkaart op is getekend. De meeste mensen slaan dan meteen alarm en bellen voor een consult met de huisarts. Verstandig, al weten de meeste huisartsen zelf ook niet wat ze met zo’n tong aan moeten, stelt Lydia Vos, dermatoloog in het Haaglanden Medisch Centrum.

Ze zegt: ‘Ik vermoed dat de meeste huisartsen zo’n tong niet eerder hebben gezien. Ze weten daardoor ook niet hoe je moet diagnosticeren of behandelen. En verwijzen de patiënt vervolgens naar de dermatoloog.’
Gelukkig kan zo’n landkaarttong, want zo heet het, geen kwaad. ‘Het is een onschuldige, niet-besmettelijke aandoening’, legt coassistent Noortje van Vliet uit. De diagnose ervan is ook snel gesteld, vervolgt ze. ‘Het is een diagnose à vue, dus op wat je ziet, aanvullend onderzoek is niet nodig. Zeker als er een duidelijk landkaartpatroon zichtbaar is, weet je al snel wat het is.’

Bultjes

Dat wordt lastiger als het patroon subtieler is, vult Vos aan. ‘Bij een tong waarop alleen af en toe bultjes ontstaan en die soms vuriger is van kleur, heb je een meer geoefend oog nodig. Dan helpt het als je vaker zo’n tong hebt gezien. Want als je als arts eenmaal een landkaarttong hebt gezien, vergeet je het nooit meer.’

“Blijft het patroon op dezelfde plek, dan moet je denken aan een voorstadium van bijvoorbeeld huidkanker”

dermatoloog Lydia Vos

‘Wandelende’ tong

Uitsluiten dat er iets ergers aan de hand is, vormt misschien wel het belangrijkste aspect van de diagnostiek, zegt ze. ‘Ik vraag patiënten daarom altijd of de tong wandelt, oftewel dat het landkaartpatroon verandert met de tijd. Doet het dat niet, blijft het patroon altijd op dezelfde plek, dan moet je denken aan een voorstadium van huidkanker, psoriasis of een contactallergisch eczeem. Alleen als het wandelt, weet je zeker dat er sprake is van een landkaarttong.’

Schattingen over de prevalentie van de landkaarttong lopen sterk uiteen, van 0,6 tot 4,8 procent van de Nederlandse bevolking. Het is een chronische aandoening. Heb je het eenmaal, dan gaat het niet meer weg. Van Vliet: ‘Het is een opflakkerend beeld, soms speelt het op, soms dooft het uit, maar het verdwijnt niet.’

“De aandoening speelt soms op, dooft soms uit, maar verdwijnt niet”

coassistent Noortje van Vliet

Branderig gevoel

De landkaarttong kan bovendien gepaard gaan met irritaties, een branderig gevoel, vooral tijdens het eten van gekruide gerechten en specerijen. Van Vliet: ‘Scherpe specerijen vermijden kan helpen om deze klachten te verminderen’.

Angst wegnemen

Geruststelling vormt daarnaast de voornaamste behandeling, zegt Vos: ‘Ik zie regelmatig patiënten die angstig zijn, zich zorgen maken over wat er aan de hand is. Ze zijn bang dat ze een ernstige ziekte hebben. Sommige mensen zijn de gehele dag met hun tong bezig, dan heeft het een grote impact op hun leven. Het is dan fijn als je kunt zeggen dat een landkaarttong onschuldig is. Je kunt daarmee veel angst wegnemen bij patiënten.’ Van Vliet: ‘En door te benoemen dat het niet besmettelijk is, stel je niet alleen de patiënt gerust, maar ook diens omgeving.’

“Huisartsen kunnen onnodige verwijzingen naar de dermatoloog voorkomen”

dermatoloog Lydia Vos

Psoriasis

De oorzaak van de landkaarttong is onbekend, al wordt het in de wetenschappelijke literatuur wel geassocieerd met psoriasis. Van Vliet: ‘Meer onderzoek hiernaar zou wenselijk zijn. Wie weet vormt een landkaarttong evenals psoriasis een auto-immuunreactie van het lichaam, maar we weten dat niet.’
Geruststellen en uitsluiten dat er iets ergers aan de hand is, dát zijn de adviezen van Vos en Van Vliet voor huisartsen die een patiënt met een landkaarttong in de spreekkamer krijgen. Vos: ‘Het is goed als huisartsen hieraan denken. Ze kunnen de patiënt zelf goed helpen, én het voorkomt onnodige verwijzingen naar de dermatoloog.’

Lees meer over: