Hoogleraar Van Mil: ‘Mensen met NASH hebben grote kans om leverfalen of leverkanker te ontwikkelen’

Bij niet-alcoholische steatohepatitis (NASH) is overgewicht vaak de hoofdoorzaak. NASH is allesbehalve onschuldig, want het kan leiden tot levercirrose en -kanker. Hoogleraar Saskia van Mil van het UMC Utrecht doet daarom onderzoek naar een medicijn. Zij heeft daarvoor een Vici-beurs van 1,5 miljoen euro gekregen.

Wie de diagnose ‘niet-alcoholische steatohepatitis’ (NASH) te horen krijgt, zal zijn arts waarschijnlijk niet-begrijpend aankijken. Maar zo onbekend als deze vorm van leverontsteking is, zo groot is de groep mensen die het heeft: wereldwijd wordt die geschat op maar liefst een half miljard. Saskia van Mil, hoogleraar Moleculair en translationeel metabolisme: “Mensen merken er in eerste instantie weinig tot niets van. Als ze klachten krijgen, zoals vermoeidheid, spierzwakte of gewichtsverlies, is de ziekte vaak al ver gevorderd.”

Leverkanker

Dit betekent in de meeste gevallen dat zich levercirrose (leverbeschadiging) heeft ontwikkeld. Door de ontstekingen ontstaat littekenweefsel, waardoor levercellen beschadigd raken en, naarmate zich meer littekenweefsel vormt, uiteindelijk afsterven. Als de lever zo geleidelijk zijn functioneringsvermogen verliest, treedt er leverfalen op. Van Mil: “Mensen met NASH hebben grote kans om leverfalen of leverkanker te ontwikkelen. We schatten in dat NASH inmiddels de belangrijkste indicatie voor een levertransplantatie is.”

“Als er eenmaal uitgebreide leverontstekingen zijn en er littekenweefsel is, wordt herstel steeds moeilijker en is levertransplantatie onvermijdelijk”

Gevolg westerse leefstijl

Oorzaak van NASH is onze westerse levensstijl: we eten te veel en bewegen te weinig. Wanneer de voedselinname groter is dan onze energiebehoefte en we ook nog eens te weinig bewegen, wordt de lever overbelast en worden overtollige vetzuren, suikers en aminozuren als vet opgeslagen in de lever. Deze leververvetting komt voor bij zo’n 90 procent van de mensen met overgewicht, wat gelijk staat aan een kwart van de wereldbevolking. Van Mil: “Leververvetting is op zich onschuldig, maar op dit moment is niet duidelijk wie van deze mensen NASH zal ontwikkelen en dus een groter risico loopt op het ontwikkelen van levercirrose en -kanker.” 

Geen medicijn

Momenteel is er nog geen medicijn op de markt om NASH te behandelen. De meest eenvoudige oplossing voor deze ziekte is: minder voedselinname en meer lichaamsbeweging. Leververvetting is namelijk een omkeerbaar proces en een verandering in levensstijl kan ervoor zorgen dat de vervetting afneemt of verdwijnt. Tot zover de theorie. Van Mil: ”Helaas slagen maar weinig mensen erin om hun levensstijl voldoende aan te passen. Een maagverkleining kan uitkomst bieden, maar is in een steeds maar groeiende patiëntengroep financieel niet haalbaar. En als er eenmaal uitgebreide ontstekingen in de lever zijn en er sprake is van littekenweefsel, wordt herstel steeds moeilijker en is een levertransplantatie onvermijdelijk.”

“We gaan nu onderzoeken hoe we de expressie en activatie van die FXR-variant kunnen vergroten, zodat de leverontsteking wordt teruggedrongen en verdwijnt”

Eiwit FXR 

Daarom onderzoekt Van Mil een manier om NASH met medicatie te behandelen. Het onderzoek waarvoor zij de Vici-beurs van NWO krijgt, richt zich op verschillende varianten van het eiwit FXR. “Als je de lever ziet als distributiecentrum, is FXR is te vergelijken met het management van dat distributiecentrum: FXR ‘managet’ de omzetting van voedingsstoffen in energie, maar ook de opslag en de distributie naar andere lichaamsdelen”, vertelt ze. “En het is een meerkoppig management, want FXR komt in verschillende varianten voor. Ik wil onderzoeken of die verschillende FXR-verschijningsvormen verschillende effecten hebben op de ontwikkeling van NASH. Onze recente data laten zien dat maar een van de varianten de vetophoping in levercellen kan verminderen en we zien bij NASH dat juist die variant onderdrukt is: alsof de meest effectieve manager steeds minder gaat werken naarmate het distributiecentrum voller wordt en de wanorde toeneemt. We gaan nu onderzoeken hoe we die effectieve manager juist zoveel mogelijk aan het werk kunnen krijgen. Of in medisch-biologische termen: hoe we de expressie en activatie van die FXR-variant kunnen vergroten, zodat de leverontsteking wordt teruggedrongen en verdwijnt. Het uiteindelijke doel is medicatie die dit bewerkstelligt zonder bijwerkingen.”

Biomarkers

Om het onderzoek naar NASH onder patiënten goed te kunnen verrichten, is het volgens Van Mil van groot belang dat dit op een minder pijnlijke en risicovolle manier kan. Nu gebeurt dit met een leverbiopsie. Van Mil: “Als je wilt onderzoeken of een bepaalde behandeling werkt, moet je ervóór en erná een biopt afnemen. Aan de hand van het verschil kun je dan zien óf en hoe de behandeling aanslaat. Maar patiënten en hun artsen staan nou niet bepaald te dringen om mee te mogen doen, als daarvoor twee keer een stukje weefsel weggenomen moet worden. Daarom zoeken we naar patiëntvriendelijker methodes, naar biomarkers in het bloed of de ontlasting. Als we zulke biomarkers vinden, zal dat de gang van een NASH-medicijn naar de kliniek zeker versnellen.”

Bron: UMC Utrecht

Saskia van Mil en haar onderzoeksgroep verrichten hun onderzoek binnen het speerpunt Cancer van het UMC Utrecht en richten zich op de vraag hoe een verstoorde stofwisseling (metabolisme) tot kanker kan leiden.

---

Lees ook het artikel ‘Feiten en fabels: Is suiker de oorzaak van diabetes?’ op www.umcutrecht.nl

Lees meer over: