Oud-huisarts Jonas: ‘De marktwerking zou alles efficiënter maken, maar leidde tot enorme bureaucratie’

De marktwerking in de zorg heeft zijn belofte niet waargemaakt, vindt oud-huisarts Paul Jonas. Namens ruim zevenduizend zorgcollega’s bood hij eind juni een petitie aan de Tweede Kamer aan met de heldere boodschap ‘Preventie als basis van onze zorg en stop met marktwerking’. “Een overheid kan wetten maken om zout en suiker in voeding te beperken en de tabaksindustrie een halt toe te roepen; dat kan de markt niet.” 

Oud-huisarts Paul Jonas bood eind juni namens 7.389 zorgcollega’s een petitie aan de Tweede Kamer aan met de heldere boodschap ‘Preventie als basis van onze zorg en stop met marktwerking’. “Als huisarts in de wijk merkte ik de gevolgen van de marktwerking”, vertelt hij. “Vóór die tijd was er één thuiszorgorganisatie, je kende elkaar. Na 2006 werden het er snel meer, dat is lastig en leidt tot veel overleg. De marktwerking zou zorgen dat alles efficiënter werd, maar leidde in de praktijk tot een enorme bureaucratie. De wachtlijsten zouden verdwijnen en dat leek ook even te lukken, maar we kijken er nu toch weer tegenaan. En waar de zorg per persoon per jaar in 2004 € 3.041 kostte, was dat in 2019 € 5.765. Vergrijzing en inflatie spelen daarin natuurlijk een rol, maar we zijn sinds die tijd wél gestegen van landen met de duurste zorg.” 

“Marktwerking zegt: voorraden aan persoonlijke beschermingsmiddelen minimaliseren want dat kost geld. Dus toen we ze nodig hadden, waren ze er niet” 

Geld 

De markt heeft zijn belofte niet waargemaakt, stelt Jonas. En de coronacrisis heeft dit besef alleen maar versterkt. “De crisis heeft een vergrootglas op de zorg gelegd. Neem de persoonlijke beschermingsmiddelen. Marktwerking zegt: voorraden minimaliseren want dat kost geld. Dus toen we ze nodig hadden, waren ze er niet. Of neem vaccinontwikkeling: in 2016 had Texas Childrens Hospital in Houston al een vaccin tegen coronavirus, maar toen het getest moest worden op mensen gaf de farmaceutische industrie niet thuis: het zou niet meteen geld opleveren.” 

“In 2016 had Texas Childrens Hospital al een vaccin tegen coronavirus. Maar toen het getest moest worden op mensen gaf de farmaceutische industrie niet thuis: het zou niet meteen geld opleveren” 

Dweilen met de kraan open 

De overheid moet weer aan de knoppen gaan zitten, stelt Jonas. Heeft hij er vertrouwen in dat ze kan waarmaken wat de markt niet lukte? “Ja”, zegt hij. “Voordat ik arts werd, deed ik een studie econometrie. In het laatste jaar kwamen bedrijven zich aanbieden voor interessante banen. Hetzelfde kan de overheid doen in het laatste jaar van universitaire of hbo-v opleidingen, om mensen met inhoudelijke kennis binnen te halen. De coronacrisis heeft bovendien laten zien dat de overheid in staat is een volksziekte aan te pakken. Dat kan ze dan met hart- en vaatziekten of diabetes ook, sluipende ziekten waarvan wij als zorgprofessionals al decennia de gevolgen zien: jaarlijks zeven maal zoveel doden als corona. Een overheid kan wetten maken om zout en suiker in voeding te beperken en de tabaksindustrie een halt toe te roepen, dat kan de markt niet. Zo lang dat niet gebeurt, blijft het in de zorg dweilen met de kraan open. Met convenanten lukt het niet.” 

“In Cuba zie je een volledig op preventie gericht zorgstelsel; met ongeveer dezelfde gezondheidsresultaten als hier. Als dat in zo’n arm land kan, moet het hier ook kunnen” 

Van curatie naar preventie 

Veel meer aandacht moet uitgaan naar preventie, vindt Jonas, die ook opleider is aan het LUMC. “Ik stuur studenten wel voor stages naar Cuba”, vertelt hij. “Daar zie je een volledig op preventie gericht zorgstelsel; met ongeveer dezelfde gezondheidsresultaten als hier. Als dat in zo’n arm land kan, moet het hier ook kunnen. Maar dan moet in de opleiding voor artsen en verpleegkundigen de aandacht wel veel meer verschuiven van curatie naar preventie.”  

“Toen in een provincie in Finland significant meer hart- en vaatziekten waren dan elders in het land, heeft de overheid alle sectoren in gezet om dat op te lossen. Waarom gebeurt zoiets hier niet?” 

‘Zorgmijders’ en eigen bijdragen 

De overheid kan ook nationaal focus geven op één preventie-onderwerp, stelt Jonas. “Nu ontbreekt dat. Voorbeeld: in de provincie Noord-Karelië in Finland was sprake van significant meer hart- en vaatziekten dan elders in het land. De overheid heeft toen alle sectoren van de maatschappij in die provincie aan het werk gezet om dat op te lossen. Zoiets vraagt om een lange adem, maar het heeft daar het aantal hartinfarcten wel met 85 procent verlaagd. Waarom gebeurt zoiets hier niet? Natuurlijk vraagt dat wel om budgetsturing: minder geld naar medisch-specialistische zorg en meer naar preventie. Daarbij past ook afschaffing van eigen bijdragen, belangrijke oorzaak van honderdduizenden ‘zorgmijders’. De vijf miljard die dat kost is prima op te brengen uit een kleine vermogensbelastingverhoging voor ruim de 200.000 miljonairs in ons land.” 

Lees meer over: