Taalbarrière en geen tolk? Geen passende zorg

Een kind dat vanaf haar achtste jaar als tolk voor haar ouders fungeert bij doktersbezoeken en daarom school verzuimt en stress ervaart. Een pasgeboren baby die is opgenomen in het ziekenhuis, maar de ouders begrijpen niet wat er aan de hand is omdat zij de taal niet spreken. Onwenselijke situaties die voorkomen sinds het ministerie van VWS in 2012 de subsidie voor landelijke tolkendiensten stopte. Daarom zet jeugdarts Petra de Jong zich in voor de campagne ‘Tolken terug in de zorg, alstublieft’. 

In Nederland wonen zo’n 2,6 miljoen mensen met een niet-Nederlandstalige achtergrond. Dat betekent dat veel zorgverleners in zorgpraktijken en in het sociaal domein te maken hebben met cliënten met een taalbarrière. Sinds er geen landelijke oplossing meer is voor tolkendiensten in de zorg, is er een onoverzichtelijke situatie ontstaan. Petra de Jong werkt als jeugdarts in asielopvanglocaties en zij kent de wegen. “Wanneer ik een kind verwijs naar een andere zorgverlener, attendeer ik daarbij altijd bewust op de taalbarrière en de mogelijkheid om een tolk in te schakelen op kosten van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Maar voor veel zorgverleners is het onduidelijk of en hoe ze een tolk kunnen krijgen en kost het te veel tijd om er achteraan te gaan. Om hierbij te helpen hebben we de website ‘Zo schakelt u een tolk in’ ontwikkeld.”

Kind als tolk

Huisartsen kunnen in bijna het hele land een tolk inschakelen via hun regionaal achterstandsfonds, maar dat is een tijdelijke oplossing. Veel ziekenhuizen betalen tolkenkosten uit hun eigen budget.  De Jong: “Toch zijn niet alle zorgverleners in een ziekenhuis zich bewust van de eigen tolkenregeling en maken zij niet altijd gebruik hiervan. Soms nemen zij dan maar genoegen met een kind dat tolkt. Dat is iets waar ik heel verdrietig van word en wat wij absoluut willen voorkomen. Ik zie kinderen die al jaren regelmatig van school worden gehouden om te tolken en kinderen die psychische en somatische klachten hebben doordat de verantwoordelijkheid te zwaar voor ze is. We moeten kinderen toch niet in zo’n positie willen zetten? Voor de kwaliteit van het gesprek is het trouwens ook slecht. Dat is géén goede zorg. Wat dat betreft hebben we het in Nederland niet goed geregeld.”

Geen passende zorg

Voor zorgverleners in de ouderen- en thuiszorg, de paramedische beroepen, de sociaal werkers en de jeugdzorgprofessionals is er helemaal geen vergoedingsregeling om tolken in te schakelen. De kleinere zorgaanbieders zoals de fysiotherapeut, logopedist en diëtist kunnen zelf ook geen tolk bekostigen. “Wanneer een paramedicus met eigen praktijk een tolk inschakelt, kost dat een heel ochtendhonorarium”, zegt De Jong. “Dat de tolkenregeling is weggevallen maakt de communicatie in de zorgpraktijk vaak ingewikkeld of zelfs onmogelijk. Daardoor kunnen we geen passende zorg of ondersteuning bieden. Onderzoek laat ook zien dat dit leidt tot minder vertrouwen tussen zorgverlener en patiënt en minder therapietrouw. Het moet dus anders.”

“We willen dat de overheid weer de noodzaak inziet van één landelijke oplossing voor tolken in de zorg”

Eén landelijk nummer

In 2019 zette De Jong samen met campagneleider Simone Goosen van de Johannes Wierstichting voor gezondheidszorg en mensenrechten een campagne op: ‘Tolken terug in de zorg, alstublieft’. De Jong: “Het recht op passende zorg is immers een mensenrecht. Inmiddels is het gelukt financiering voor tolken te regelen voor de ggz voor volwassenen en de eerstelijns geboortezorg. Daar zijn we heel blij mee, maar daarmee zijn we er nog niet! Voor de jeugdzorg bijvoorbeeld is er nog steeds geen regeling. Vanuit de campagne hebben we een enorm netwerk opgebouwd, we hebben contact gezocht met Kamerleden en stakeholders op alle niveaus. We willen dat de overheid weer de noodzaak inziet van één landelijke oplossing – een landelijk telefoonnummer – voor tolken in de zorg. Iedereen die in de zorg werkt moet hier terecht kunnen voor een tolk. Je geeft aan wat voor tolk je nodig hebt – welke taal, welk land, man of vrouw – en even later krijg je een goedopgeleide tolk aan de lijn die direct kan vertalen en geheimhoudingsplicht heeft. Weet je van tevoren dat je een tolk nodig hebt in een niet-veelvoorkomende taal, dan kun je vooraf een tolk reserveren.”

“Als een gesprek complex, taboe of vertrouwelijk is, dan moet je als zorgprofessional gewoon een tolk kunnen inschakelen”

Bewustwording

De campagne werkt ook aan brede bewustwording in de zorg, aldus De Jong. Bijvoorbeeld met poster, flyers, een filmpje en stands op congressen. “Wanneer en waarom is het belangrijk een professionele tolk te regelen in de zorg? Hoe regel je het, wat zijn de mogelijkheden op dit moment? Daarnaast werken we met de Patiëntenfederatie, beroepsorganisaties in de zorg, sociaal domein en tolkenorganisaties aan een generieke richtlijn voor de hele zorg en het sociaal domein. Daarin beschrijven we met welke strategieën en hulpmiddelen je een taalbarrière kunt overbruggen, om te komen tot goede zorg voor anderstaligen. Een tolk is niet altijd nodig; soms is het wel oké om een naaste – géén kind – te laten vertalen. Of om een vertaalapp te gebruiken. Maar als een gesprek complex, taboe of vertrouwelijk is, dan moet je als zorgprofessional gewoon een tolk kunnen inschakelen, zonder gedoe.”  

Meer informatie over:
‘Tolken terug in de zorg, alstublieft’: www.johannes-wier.nl
Informatie over het inschakelen van een tolk: www.zoschakeltueentolkin.nl

Lees meer over: