DOQ

Is de zorg klaar voor behandeling op maat alzheimer?

Het aantal patiënten met dementie, veroorzaakt door Alzheimer, neemt toe. Gelukkig geldt dat ook voor de hoeveelheid kennis over deze ziekte. Het ABOARD-project wil in kaart brengen hoe de zorg er op dit gebied uit moet komen te zien, zegt Wiesje van der Flier, wetenschappelijk directeur van Alzheimercentrum Amsterdam en projectleider van ABOARD. “Als we klaar willen zijn voor de toekomst, moeten we de zorg op een andere manier gaan inrichten.”

In Nederland lijden ruim 300 duizend mensen aan dementie, grotendeels veroorzaakt door alzheimer. Door de vergrijzing wordt dit aantal mensen steeds groter. Daarmee vormt dementie een groeiende uitdaging voor de gezondheidszorg. Hoewel er nog geen geneesmiddel beschikbaar is tegen alzheimer, neemt de kennis over ontstaan en herkennen van de ziekte wel toe. Steeds meer initiatieven richten zich op de aanloopfase van alzheimer, die wel 20 jaar kan duren.

“Alzheimer kent een lange aanloopfase, en uiteindelijk moeten we ingrijpen in een vroeger stadium om dementie te voorkomen”

Wetenschappelijk directeur van Alzheimercentrum Amsterdam prof. dr. Wiesje van der Flier

ABOARD

Een van de meest recente initiatieven om deze nieuwe kennis te implementeren in de landelijke zorg is het ABOARD (A Personalized Medicine Approach for Alzheimer’s Disease)-project. Dit is een landelijk multidisciplinair consortium, dat bestaat uit publieke en private partijen: van academie tot zorginstellingen, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De missie van ABOARD is om binnen vijf jaar zicht te hebben op behandelingen op maat voor alzheimer, en hiervoor voorbereidende stappen te treffen.
“Alzheimer kent een lange aanloopfase, en uiteindelijk moeten we ingrijpen in een vroeger stadium om dementie te voorkomen”, aldus Wiesje van der Flier. “Daarom willen we alzheimer vroeger herkennen. Daarnaast kijken we naar preventie: de rol van leefstijl, maar ook van toekomstige medicijnen.” Tenslotte zijn er veel individuele verschillen tussen patiënten aan te wijzen, zowel op biologisch vlak als persoonlijke voorkeuren, zegt Van der Flier. “Die factoren willen we meenemen door een zo persoonlijk mogelijke vorm van zorg en behandeling aan te bieden. Preventie en het meenemen van individuele verschillen en voorkeuren is een belangrijk onderdeel van een verschuiving naar behandeling op maat.”

“Behandelaars moeten kunnen herkennen welke patiënt baat heeft bij een interventie. Zo kunnen we de zorg op de juiste manier inrichten”

Diagnostiek

Een van de onderdelen die de toekomst zal bepalen, is de komst van nieuwe geneesmiddelen tegen alzheimer. Deze medicijnen zijn nog niet voorhanden, maar de hoop en de verwachting is dat die er wel zullen komen, zegt Van der Flier. “De eerste generatie geneesmiddelen kan de ziekte niet stoppen, maar wel remmen. Zodra dat aan de orde is, zal dat de zorg veranderen.”
Daardoor zal een groter beroep worden gedaan op diagnostiek, voorspelt Van der Flier. “Om te beginnen zal dat op de geheugenpoli gebeuren bij de neuroloog of geriater, maar op termijn ook bij de huisarts. Behandelaars moeten dan kunnen herkennen welke patiënt, en welke juist niet, baat heeft bij een interventie. Daarbij is onderzoek, bijvoorbeeld naar een bloedtest, belangrijk. Zo kunnen we de zorg op de juiste manier inrichten.”

Cohort

Deel van ABOARD is een campagne om mensen te werven voor een cohortonderzoek naar veroudering en ontstaan van alzheimer. Onder de titel ‘Uurtje voor Alzheimer’ werft ABOARD deelnemers die eens per jaar vragen willen beantwoorden over (mentale) gezondheid, leefstijl en zorggebruik.1 “We zoeken mensen met de ziekte, met een voorstadium, of met risico op de ziekte. En omdat leeftijd de belangrijkste risicofactor is, mag iedereen boven de 45 meedoen”, zegt Van der Flier. “Met de kennis uit dat cohort hopen we het hele verloop van de ziekte in beeld te brengen en begrijpen.”
Inmiddels hebben zich sinds de start in september 2022 al meer dan 2000 mensen aangemeld voor de online vragenlijsten. Maar hoe meer hoe beter, benadrukt Van der Flier. “Daarom zoeken we nog steeds zorgprofessionals die hun patiënten willen wijzen op de mogelijkheid deel te nemen aan dit cohort. De vragenlijsten gaan direct naar de patiënt, dus de behandelaar is geen extra tijd kwijt aan het invullen. Maar hij of zij kan hiermee wel een wezenlijke bijdrage leveren aan toekomstig onderzoek naar dementie en alzheimer.”

“Als we weten voor welke mensen nieuwe geneesmiddelen beschikbaar zijn, kunnen we de zorgkosten blijven dragen”

Toekomst

De ontwikkelingen op het gebied van alzheimer gaan razendsnel. Deel daarvan is een bloedtest, die kan voorspellen wie – en wie juist niet – in aanmerking komt voor een behandeling. In de toekomst kunnen ook huisartsen deze test mogelijk afnemen, zegt Van der Flier. “Het is belangrijk om dit soort onderzoek op een goede manier in te richten, zodat we met die informatie de zorg op een goede manier kunnen inrichten. De bloedtest wordt op dit moment ontwikkeld en gevalideerd in de setting van de geheugenpoli. In de toekomst kan de setting mogelijk verschuiven naar de huisarts.”
Ook de kennis over diagnostiek en interventies in het kader van alzheimer neemt snel toe. Het doel van ABOARD is het leveren van een waardevolle bijdrage aan de zorg voor mensen met alzheimer, legt Van der Flier uit. “Hiermee hopen we de komende vijf jaar meer zicht te krijgen op een behandeling op maat: wat werkt voor welke patiënt en hoe kunnen we het zorgsysteem gereed krijgen voor toekomstige geneesmiddelen? Daarvoor moeten we meer te weten komen over subtypes van alzheimer, zodat we weten voor welke mensen de middelen werkzaam zijn, zodat we de kosten kunnen blijven dragen.”

Huisartsen die interesse hebben in het deelnemen aan onderzoek naar de implementatie van een bloedtest voor alzheimer in het kader van ABOARD kunnen zich melden bij aboard@amsterdamumc.nl.  

Referentie: 1 ABOARD cohortonderzoek

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De lessen van de langst­vliegende MMT-arts van Nederland

MMT-arts Nico Hoogerwerf vertelt over zijn ervaringen als medisch specialistische zorgverlener per helikopter. “Wij dóen vooral, we voeren handelingen uit. Wij voelen niet de machteloosheid die politiemensen wel kunnen voelen.”

Casus: patiënt met zwelling in de mond

Een patiënte komt op het spreekuur met sinds 2 maanden een zwelling in de mond aan de linkerzijde. Het was destijds 1-2cm, welke spontaan ontlastte met dik taai slijm. Sindsdien komt het in wisselende grootte regelmatig terug. Wat is uw diagnose?

Verslaving onder zorgprofessionals: anonieme hulp is voorhanden

Verslaving is ook onder zorgprofessionals een reëel probleem. Marlies de Rond vertelt over het KNMG-programma ABS-zorgprofessionals, dat anonieme hulp en ondersteuning biedt aan zorgprofessionals die worstelen met problematisch middelengebruik en verslaving.

‘Zoveel artsen willen hun bezieling terug’

MDL-arts Marieke Gielen vindt het huidige zorgsysteem niet houdbaar voor medisch specialisten. “Ik heb mijn bezieling terug en wil nu een bruggenbouwer zijn tussen de reguliere zorg en het bredere zorgveld.”

Het Calamiteiten­­hospi­taal: in dertig minuten opera­tioneel na een ramp 

Mirjam de Jong vertelt hoe het Calamiteitenhospitaal in Utrecht bij een ramp razendsnel operationeel wordt gemaakt en hoe het een cruciale rol speelt in de nationale zorg. “Bij een grote groep slachtoffers moet je bedenken hoe je zoveel mogelijk levens kunt redden.”

Casus: man met toenemende pijn bovenbuik

Een man heeft sinds 2 weken toenemende pijn in de bovenbuik, ter plaatse van het maagkuiltje. De pijn is vooral aanwezig bij het eten en is brandend van karakter. Wat is uw diagnose?

‘Ik wil mensen helpen die het meest in nood zitten’

Werken in oorlogsgebieden geeft Zafer Altunbezel (Artsen zonder Grenzen) voldoening. Dagelijks ziet hij patiënten met oorlogstrauma, soldaten en burgers. “Als je wordt uitgestuurd naar een oorlogsgebied moet je oplossingen kunnen bedenken in zeer atypische situaties.”

‘Te veel welzijns­kwesties komen in het medisch domein’

Karine van ‘t Land is voorzitter van KAMG: een beroepsvereniging, maar ook een lobbyclub die de volksgezondheid wil verbeteren. “Wat Artsen Maatschappij + Gezondheid bindt is dat ze bezig zijn met drie dingen: met preventie, met volksgezondheid en met grote groepen.”

Aanpak onder­voeding moet multi­discipli­nair

Ongeveer een kwart van alle patiënten is bij opname ondervoed. Dit kan leiden tot minder snel herstel en langere opnameduur. De aanpak ervan is een zaak van het hele ziekenhuis, vertellen Emma Koster en Wesley Visser. “Ondervoeding is veel meer dan te weinig eten.”

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?