Meer winst te behalen bij opsporing hoofd-halskanker

Hoofd-halskanker is vrij zeldzaam en wordt vaak laat ontdekt. Huisartsen kunnen bij vermoedens beter één patiënt te veel doorsturen, dan één te weinig, vindt epidemioloog Boukje van Dijk. Vuistregel is 1 voor 3: verwijs een patiënt die drie weken last heeft van bepaalde symptomen, zoals heesheid, keelpijn, een knobbel in de nek of een verstopte neus aan één kant.

De uiteenlopende en ook wat vage klachten die kunnen duiden op hoofd-halskanker maken vroege opsporing niet gemakkelijk.“Voor de patiënten zijn de gevolgen van de diagnose ingrijpend, daarom is er echt iets te winnen bij vroegere opsporing”, stelt epidemioloog en onderzoeker Boukje van Dijk van het Integraal Kankercentrum Nederland. Ze steunt van harte de jaarlijkse Make Sense-campagnes, een initiatief van de Europese Vereniging voor Hoofd-halskanker.

Duidelijke boodschap

Hoofd-halskanker wordt in Nederland per jaar drieduizend keer ontdekt, vooral bij ouderen. Het gaat eigenlijk om een verzamelnaam van verschillende kankervormen, zoals kanker aan het strottenhoofd, kanker van de keelholte en lipkanker. “Het is een vrij ingewikkeld gebied en de verschillende soorten kanker hebben ook weer hun eigen klachten”, vertelt Van Dijk. Voor extra aandacht was er in september een speciale week van hoofd-halskanker. De Patiëntenvereniging Hoofd-Hals heeft daarvoor de Make Sense-campagne ‘1-voor-3 campagne’ op touw gezet. Een duidelijke kernboodschap moet patiënten en artsen bewust maken. Van Dijk vat de boodschap samen: “Houden bepaalde klachten drie weken aan, zónder verbetering, dan zouden huisartsen patiënten moeten verwijzen, naar de kaakchirurg of kno-arts.”

“Er zit ook winst in een goede connectie tussen de eerste en tweede lijn”

Tijd winnen

De termijn van drie weken komt volgens de epidemioloog van Europese experts. “Het is een expert opinion. Ze hopen dat huisartsen er vaker aan denken dat klachten gerelateerd kunnen zijn aan kanker. Huisartsen hebben gedurende hun loopbaan maar een handjevol patiënten met hoofd-halskanker.”
Tijd winnen is belangrijk, legt Van Dijk uit. “We weten dat de tumoren snel groeien, sneller dan van veel andere kankers. Er kan al tijd verloren gaan als patiënten zelf te lang wachten met naar de huisarts gaan. Omdat ze hun huisarts niet willen belasten of omdat ze hopen dat een klacht vanzelf overgaat. Er kan daarna tijd verloren gaan als huisartsen bijvoorbeeld eerst een antibioticakuur geven. Maar echt, liever één patiënt te veel doorgestuurd dan een te weinig. Er zit ook winst in een goede connectie tussen de eerste en tweede lijn. Je zou kunnen denken aan makkelijk ruggenspraak houden of misschien ook aan het snel laten beoordelen van foto’s zoals ook met verdachte plekjes op de huid gebeurt.”

“Het sociale leven van patiënten verandert als gevolg van de behandelingen”

Aanstaren

Als epidemioloog bij het IKNL heeft Van Dijk het overzicht van de cijfers én de gevolgen van hoofd-halskanker. Vroege opsporing kan volgens haar ook veel winst opleveren voor de kwaliteit van leven van patiënten. Operaties en bestralingen hebben grote gevolgen, zeker als de tumoren al wat groter zijn. “Een operatie in het hoofd-halsgebied is ingrijpend, het gebied is natuurlijk niet zo groot. Bij een operatie wordt rondom de tumor ook nog de veilige marge van vijf millimeter weggehaald. Kauwen, slikken en praten kan moeilijker worden. Het sociale leven van patiënten verandert als gevolg van de behandelingen, zoals samen eten. Ze kunnen niet meer alles eten, soms alleen gepureerd voedsel, en netjes eten lukt ook nauwelijks. Ook het aanzien van iemand kan drastisch veranderen door een operatie. Patiënten worden dan echt aangestaard op straat. We zien ook dat patiënten zichzelf isoleren.”

Preventie

Behalve kansen voor vroege opsporing hoopt de epidemioloog op toekomstig succes van preventie. “Roken, alcohol en het HPV-virus zijn de belangrijkste risicofactoren voor hoofd-halskanker. Omdat de vaccinatie tegen het HPV-virus tegenwoordig voor meisjes én jongens in het vaccinatieprogramma zit, hopen we dat dat over twintig jaar zichtbaar zal worden in de cijfers. En ja, als niemand meer rookt, dan komt hoofd-halskanker echt heel veel minder voor.”

Meer informatie? Kansen voor vroege opsporing van hoofd-halskanker in de eerstelijn. IKNL, 2023.

Lees meer over: