DOQ

‘PSMA-therapie heeft de ziekte heel beperkt weten te houden’

Arts-onderzoeker Bastiaan Privé deed bij een kleine groep prostaatkankerpatiënten met gerecidiveerde ziekte en nog maar weinig metastasen een pilotonderzoek naar de behandeling met Lutetium-PSMA. Door de behandeling bleef de ziekte heel beperkt en kon systemische behandeling lang worden uitgesteld. Privé kreeg een Young author award op het congres van de European Association of Nuclear Medicine voor de onderzoeksresultaten van zijn promotieonderzoek in het Radboudumc. Resultaten van de vervolgstudie volgen in 2023.

Het prostaat specifiek membraan antigeen (PSMA) is een enzym dat in prostaatkankerweefsel veel meer tot expressie komt dan in gezond weefsel. Door dit enzym te binden aan de bètastralende radio-isotoop van lutetium, kunnen prostaatkankercellen heel gericht worden bestraald zonder veel schade aan te brengen in omliggend weefsel. Deze radioligandtherapie is in 2016 ontwikkeld in Duitsland. Maar volgens Bastiaan Privé, radiotherapeut-oncoloog in opleiding in het Erasmus MC, was de meerwaarde destijds nooit echt goed onderzocht. Toch was het middel vanaf dat moment in Duitsland wel verkrijgbaar. Patiënten waarvoor geen geregistreerd middel meer beschikbaar is, kunnen in Duitsland namelijk experimentele middelen krijgen.

“Onderzoekers waren nog angstig om PMSA-therapie in een vroeg stadium van ziekte toe te passen”

Arts-onderzoeker en radiotherapeut-oncoloog i.o. Bastiaan Privé

Vroeg stadium ziekte

Patiënten die destijds de behandeling ondergingen, klaagden wel over het ontstaan van een droge keel. De ervaring van de patiënten die in Duitsland zijn behandeld, was mede reden om goed onderzoek te gaan doen. Onderzoekers in Australië en in het Radboudumc in Nijmegen startten daar min of meer tegelijkertijd mee. In Australië lag de focus op patiënten met eindstadium prostaatkanker. In het Radboudumc kozen ze voor behandeling van patiënten met gerecidiveerd prostaatkanker met nog slechts enkele metastasen (oligometastasen). Die keuze was heel vooruitstrevend, aldus Privé. “Onderzoekers waren nog angstig om het middel in een vroeg stadium van ziekte toe te passen. Het was een nog onbekend middel. En omdat PSMA-therapie ook ophoopt in de speekselklieren, zou je hiermee ook de speekselklieren bestralen en aantasten.”

Gericht behandelen met PSMA-therapie

Patiënten met oligogemetastaseerde prostaatkanker kunnen nu systemische hormoontherapie krijgen of stereotactische bestraling. Geen van beide zijn ideaal, aldus Privé. “Het gaat hier om relatief fitte mannen. Hormoontherapie geeft veel nare bijwerkingen en een stereotactische behandeling bestraalt bij meer dan drie uit elkaar liggende uitzaaiingen te veel gezond weefsel.  Onze hypothese was dat we de systemische behandeling kunnen uitstellen als we in deze fase gericht behandelen met PSMA-therapie.”

‘’Bij drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen”

Pilotstudie

Privé deed eerst een pilotstudie bij tien patiënten bij wie de ziekte snel progressief was. Zij kregen in twee cycli een lage dosis [177Lu]Lu-PSMA-617 toegediend. Het effect van de behandeling werd gemeten aan de PSA-waarde in het bloed en door beeldvorming met PSMA-PET-scans. Bij alle patiënten veranderde de PSA-kinetiek. De behandeling had bij de helft van de patiënten effect met een PSA-daling van meer dan 50%. “De patiënten verdroegen het middel heel goed. Drie van de tien heren reageerden beter omdat ze waarschijnlijk stralingsgevoelige tumoren hadden.” De behandeling heeft de ziekte heel beperkt weten te houden, zegt Privé, vier jaar na de start van het onderzoek. “Bij deze drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen. Daarbij vielen de bijwerkingen heel erg mee. “In het begin klagen patiënten soms over een droge mond, maar dat trekt meestal wel bij.”

“Mijn proefschrift heeft een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel”

Vervolgstudies

Intussen is in Amsterdam UMC, UMC Groningen en het Radboudumc een vervolgstudie gestart bij 58 patiënten. Ook daarvan heeft Privé een goede indruk. Die studie zal naar verwachting in 2023 al wat resultaten geven. Tegelijkertijd lopen er in de Verenigde Staten en Australië diverse studies naar deze nieuwe behandeling van prostaatkanker. “Mijn proefschrift heeft in ieder geval een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel in een vroeg stadium van prostaatkanker. Vervolgstudies moeten nu het werkelijke effect aantonen.”
Lutetium-PSMA staat in de wacht voor registratie door de European Medicines Agency. In de Verenigde Staten is het middel al goedgekeurd. In Nederland kunnen uitbehandelde prostaatkankerpatiënten bij diverse ziekenhuizen PSMA-therapie krijgen via een compasionate use programma. In Nederland wordt al wel onderhandeld over opname in het zorgpakket. 

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De lessen van de langst­vliegende MMT-arts van Nederland

MMT-arts Nico Hoogerwerf vertelt over zijn ervaringen als medisch specialistische zorgverlener per helikopter. “Wij dóen vooral, we voeren handelingen uit. Wij voelen niet de machteloosheid die politiemensen wel kunnen voelen.”

Casus: patiënt met zwelling in de mond

Een patiënte komt op het spreekuur met sinds 2 maanden een zwelling in de mond aan de linkerzijde. Het was destijds 1-2cm, welke spontaan ontlastte met dik taai slijm. Sindsdien komt het in wisselende grootte regelmatig terug. Wat is uw diagnose?

Verslaving onder zorgprofessionals: anonieme hulp is voorhanden

Verslaving is ook onder zorgprofessionals een reëel probleem. Marlies de Rond vertelt over het KNMG-programma ABS-zorgprofessionals, dat anonieme hulp en ondersteuning biedt aan zorgprofessionals die worstelen met problematisch middelengebruik en verslaving.

‘Zoveel artsen willen hun bezieling terug’

MDL-arts Marieke Gielen vindt het huidige zorgsysteem niet houdbaar voor medisch specialisten. “Ik heb mijn bezieling terug en wil nu een bruggenbouwer zijn tussen de reguliere zorg en het bredere zorgveld.”

Het Calamiteiten­­hospi­taal: in dertig minuten opera­tioneel na een ramp 

Mirjam de Jong vertelt hoe het Calamiteitenhospitaal in Utrecht bij een ramp razendsnel operationeel wordt gemaakt en hoe het een cruciale rol speelt in de nationale zorg. “Bij een grote groep slachtoffers moet je bedenken hoe je zoveel mogelijk levens kunt redden.”

Casus: man met toenemende pijn bovenbuik

Een man heeft sinds 2 weken toenemende pijn in de bovenbuik, ter plaatse van het maagkuiltje. De pijn is vooral aanwezig bij het eten en is brandend van karakter. Wat is uw diagnose?

‘Ik wil mensen helpen die het meest in nood zitten’

Werken in oorlogsgebieden geeft Zafer Altunbezel (Artsen zonder Grenzen) voldoening. Dagelijks ziet hij patiënten met oorlogstrauma, soldaten en burgers. “Als je wordt uitgestuurd naar een oorlogsgebied moet je oplossingen kunnen bedenken in zeer atypische situaties.”

‘Te veel welzijns­kwesties komen in het medisch domein’

Karine van ‘t Land is voorzitter van KAMG: een beroepsvereniging, maar ook een lobbyclub die de volksgezondheid wil verbeteren. “Wat Artsen Maatschappij + Gezondheid bindt is dat ze bezig zijn met drie dingen: met preventie, met volksgezondheid en met grote groepen.”

Aanpak onder­voeding moet multi­discipli­nair

Ongeveer een kwart van alle patiënten is bij opname ondervoed. Dit kan leiden tot minder snel herstel en langere opnameduur. De aanpak ervan is een zaak van het hele ziekenhuis, vertellen Emma Koster en Wesley Visser. “Ondervoeding is veel meer dan te weinig eten.”

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx