DOQ

‘PSMA-therapie heeft de ziekte heel beperkt weten te houden’

Arts-onderzoeker Bastiaan Privé deed bij een kleine groep prostaatkankerpatiënten met gerecidiveerde ziekte en nog maar weinig metastasen een pilotonderzoek naar de behandeling met Lutetium-PSMA. Door de behandeling bleef de ziekte heel beperkt en kon systemische behandeling lang worden uitgesteld. Privé kreeg een Young author award op het congres van de European Association of Nuclear Medicine voor de onderzoeksresultaten van zijn promotieonderzoek in het Radboudumc. Resultaten van de vervolgstudie volgen in 2023.

Het prostaat specifiek membraan antigeen (PSMA) is een enzym dat in prostaatkankerweefsel veel meer tot expressie komt dan in gezond weefsel. Door dit enzym te binden aan de bètastralende radio-isotoop van lutetium, kunnen prostaatkankercellen heel gericht worden bestraald zonder veel schade aan te brengen in omliggend weefsel. Deze radioligandtherapie is in 2016 ontwikkeld in Duitsland. Maar volgens Bastiaan Privé, radiotherapeut-oncoloog in opleiding in het Erasmus MC, was de meerwaarde destijds nooit echt goed onderzocht. Toch was het middel vanaf dat moment in Duitsland wel verkrijgbaar. Patiënten waarvoor geen geregistreerd middel meer beschikbaar is, kunnen in Duitsland namelijk experimentele middelen krijgen.

“Onderzoekers waren nog angstig om PMSA-therapie in een vroeg stadium van ziekte toe te passen”

Arts-onderzoeker en radiotherapeut-oncoloog i.o. Bastiaan Privé

Vroeg stadium ziekte

Patiënten die destijds de behandeling ondergingen, klaagden wel over het ontstaan van een droge keel. De ervaring van de patiënten die in Duitsland zijn behandeld, was mede reden om goed onderzoek te gaan doen. Onderzoekers in Australië en in het Radboudumc in Nijmegen startten daar min of meer tegelijkertijd mee. In Australië lag de focus op patiënten met eindstadium prostaatkanker. In het Radboudumc kozen ze voor behandeling van patiënten met gerecidiveerd prostaatkanker met nog slechts enkele metastasen (oligometastasen). Die keuze was heel vooruitstrevend, aldus Privé. “Onderzoekers waren nog angstig om het middel in een vroeg stadium van ziekte toe te passen. Het was een nog onbekend middel. En omdat PSMA-therapie ook ophoopt in de speekselklieren, zou je hiermee ook de speekselklieren bestralen en aantasten.”

Gericht behandelen met PSMA-therapie

Patiënten met oligogemetastaseerde prostaatkanker kunnen nu systemische hormoontherapie krijgen of stereotactische bestraling. Geen van beide zijn ideaal, aldus Privé. “Het gaat hier om relatief fitte mannen. Hormoontherapie geeft veel nare bijwerkingen en een stereotactische behandeling bestraalt bij meer dan drie uit elkaar liggende uitzaaiingen te veel gezond weefsel.  Onze hypothese was dat we de systemische behandeling kunnen uitstellen als we in deze fase gericht behandelen met PSMA-therapie.”

‘’Bij drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen”

Pilotstudie

Privé deed eerst een pilotstudie bij tien patiënten bij wie de ziekte snel progressief was. Zij kregen in twee cycli een lage dosis [177Lu]Lu-PSMA-617 toegediend. Het effect van de behandeling werd gemeten aan de PSA-waarde in het bloed en door beeldvorming met PSMA-PET-scans. Bij alle patiënten veranderde de PSA-kinetiek. De behandeling had bij de helft van de patiënten effect met een PSA-daling van meer dan 50%. “De patiënten verdroegen het middel heel goed. Drie van de tien heren reageerden beter omdat ze waarschijnlijk stralingsgevoelige tumoren hadden.” De behandeling heeft de ziekte heel beperkt weten te houden, zegt Privé, vier jaar na de start van het onderzoek. “Bij deze drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen. Daarbij vielen de bijwerkingen heel erg mee. “In het begin klagen patiënten soms over een droge mond, maar dat trekt meestal wel bij.”

“Mijn proefschrift heeft een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel”

Vervolgstudies

Intussen is in Amsterdam UMC, UMC Groningen en het Radboudumc een vervolgstudie gestart bij 58 patiënten. Ook daarvan heeft Privé een goede indruk. Die studie zal naar verwachting in 2023 al wat resultaten geven. Tegelijkertijd lopen er in de Verenigde Staten en Australië diverse studies naar deze nieuwe behandeling van prostaatkanker. “Mijn proefschrift heeft in ieder geval een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel in een vroeg stadium van prostaatkanker. Vervolgstudies moeten nu het werkelijke effect aantonen.”
Lutetium-PSMA staat in de wacht voor registratie door de European Medicines Agency. In de Verenigde Staten is het middel al goedgekeurd. In Nederland kunnen uitbehandelde prostaatkankerpatiënten bij diverse ziekenhuizen PSMA-therapie krijgen via een compasionate use programma. In Nederland wordt al wel onderhandeld over opname in het zorgpakket. 

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De cruciale aanwijzing zit soms in het bot

Hoeveel informatie blijft er na een moord in een lichaam bewaard? Arts-forensisch antropoloog Reza Gerretsen combineert medische kennis met fysische antropologie om te achterhalen wat er is gebeurd. “Ik haal het verhaal naar boven dat iemand zelf niet meer kan vertellen.”

Casus: vrouw met netvormige huidverkleuringen van de benen

Een 76-jarige vrouw bezoekt de dermatoloog vanwege sinds enkele maanden bestaande, netvormige huidverkleuringen aan de achterzijde van beide benen. De plekken jeuken niet en doen geen pijn. Wat is uw diagnose?

Inslikken van batterij kan levens­bedreigend zijn

Jaarlijks slikken bijna 40 jonge kinderen een batterij in, soms met levensbedreigende gevolgen. MDL-kinderarts Angelika Kindermann onderzocht de risico’s en pleit voor meer bewustwording en veiligere verpakkingen. “We schrokken van het hoge percentage complicaties.”

Zo schrijf je medische informatie waar je patiënt iets aan heeft

Een patiëntenfolder kan medisch correct zijn en toch zijn doel missen, ziet arts Stan Geurts van De Hulpdokter. Begrijpelijk schrijven begint daarom met een inhoudelijke keuze: wat moet de patiënt weten?

Casus: jongeman met een zwelling van het gehemelte

Een 29-jarige man, met in de voorgeschiedenis seronegatieve artralgie, bezoekt uw spreekuur vanwege een zwelling van het gehemelte. U ziet een scherpbegrensde, verruceuze, witte plaque. Aan de genitalia, de ogen en de huid vindt u geen afwijkingen. Wat is uw diagnose?

Hoe ontwerpers complexe zorg­processen een­voudiger maken

Complexe zorgprocessen leiden regelmatig tot dubbel werk, onduidelijkheid en onnodig tijdverlies. Noa Smolenaars laat zien hoe design hierin kan helpen. “Wij ontwerpers zijn in staat complexe processen goed uit te diepen en te visualiseren, daar zijn we in opgeleid.”

‘Bevolkings­onderzoek wordt gezien als een nood­zakelijk kwaad’

De deelname aan bevolkingsonderzoeken naar kanker daalt. Martin Jansen onderzocht hoe mensen online over deze screeningsprogramma’s praten en welke rol misinformatie daarbij speelt. “Bevolkingsonderzoeken zijn saai, maar hebben wel nut.”

AI-model gaat drukte op de SEH voorspellen

Drukte op de SEH leidt tot langere wachttijden en verhoogt het risico op fouten. Eva Schippers ontwikkelde een AI-model dat de drukte kan voorspellen. “Vroeger hadden we deze drukte voornamelijk op vrijdagavond, maar het is inmiddels een dagelijks probleem.”

Apothekers krijgen vergoeding voor therapietrouw­gesprekken

Therapietrouwgesprekken door apothekers worden in Noord-Limburg bij wijze van proef vergoed. Apotheker Erna Mombarg legt uit wat deze gesprekken opleveren. “Ik krijg uit het hele land van collega’s reacties: ‘Hoe heb je dit voor elkaar gekregen?’”

Als oorlog de zorg op de proef stelt

Bij een grootschalig conflict zullen ook Nederlandse ziekenhuizen grote aantallen gewonde militairen moeten opvangen. Traumachirurg en militair Eelco Huizinga vertelt wat dat van de zorg kan vragen. “Als zorgprofessional moet je je afvragen: wat wordt er van mij verwacht?”