‘PSMA-therapie heeft de ziekte heel beperkt weten te houden’

Arts-onderzoeker Bastiaan Privé deed bij een kleine groep prostaatkankerpatiënten met gerecidiveerde ziekte en nog maar weinig metastasen een pilotonderzoek naar de behandeling met Lutetium-PSMA. Door de behandeling bleef de ziekte heel beperkt en kon systemische behandeling lang worden uitgesteld. Privé kreeg een Young author award op het congres van de European Association of Nuclear Medicine voor de onderzoeksresultaten van zijn promotieonderzoek in het Radboudumc. Resultaten van de vervolgstudie volgen in 2023.

Het prostaat specifiek membraan antigeen (PSMA) is een enzym dat in prostaatkankerweefsel veel meer tot expressie komt dan in gezond weefsel. Door dit enzym te binden aan de bètastralende radio-isotoop van lutetium, kunnen prostaatkankercellen heel gericht worden bestraald zonder veel schade aan te brengen in omliggend weefsel. Deze radioligandtherapie is in 2016 ontwikkeld in Duitsland. Maar volgens Bastiaan Privé, radiotherapeut-oncoloog in opleiding in het Erasmus MC, was de meerwaarde destijds nooit echt goed onderzocht. Toch was het middel vanaf dat moment in Duitsland wel verkrijgbaar. Patiënten waarvoor geen geregistreerd middel meer beschikbaar is, kunnen in Duitsland namelijk experimentele middelen krijgen.

Vroeg stadium ziekte

Patiënten die destijds de behandeling ondergingen, klaagden wel over het ontstaan van een droge keel. De ervaring van de patiënten die in Duitsland zijn behandeld, was mede reden om goed onderzoek te gaan doen. Onderzoekers in Australië en in het Radboudumc in Nijmegen startten daar min of meer tegelijkertijd mee. In Australië lag de focus op patiënten met eindstadium prostaatkanker. In het Radboudumc kozen ze voor behandeling van patiënten met gerecidiveerd prostaatkanker met nog slechts enkele metastasen (oligometastasen). Die keuze was heel vooruitstrevend, aldus Privé. “Onderzoekers waren nog angstig om het middel in een vroeg stadium van ziekte toe te passen. Het was een nog onbekend middel. En omdat PSMA-therapie ook ophoopt in de speekselklieren, zou je hiermee ook de speekselklieren bestralen en aantasten.”

Gericht behandelen met PSMA-therapie

Patiënten met oligogemetastaseerde prostaatkanker kunnen nu systemische hormoontherapie krijgen of stereotactische bestraling. Geen van beide zijn ideaal, aldus Privé. “Het gaat hier om relatief fitte mannen. Hormoontherapie geeft veel nare bijwerkingen en een stereotactische behandeling bestraalt bij meer dan drie uit elkaar liggende uitzaaiingen te veel gezond weefsel.  Onze hypothese was dat we de systemische behandeling kunnen uitstellen als we in deze fase gericht behandelen met PSMA-therapie.”

‘’Bij drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen”

Pilotstudie

Privé deed eerst een pilotstudie bij tien patiënten bij wie de ziekte snel progressief was. Zij kregen in twee cycli een lage dosis [177Lu]Lu-PSMA-617 toegediend. Het effect van de behandeling werd gemeten aan de PSA-waarde in het bloed en door beeldvorming met PSMA-PET-scans. Bij alle patiënten veranderde de PSA-kinetiek. De behandeling had bij de helft van de patiënten effect met een PSA-daling van meer dan 50%. “De patiënten verdroegen het middel heel goed. Drie van de tien heren reageerden beter omdat ze waarschijnlijk stralingsgevoelige tumoren hadden.” De behandeling heeft de ziekte heel beperkt weten te houden, zegt Privé, vier jaar na de start van het onderzoek. “Bij deze drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen. Daarbij vielen de bijwerkingen heel erg mee. “In het begin klagen patiënten soms over een droge mond, maar dat trekt meestal wel bij.”

“Mijn proefschrift heeft een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel”

Vervolgstudies

Intussen is in Amsterdam UMC, UMC Groningen en het Radboudumc een vervolgstudie gestart bij 58 patiënten. Ook daarvan heeft Privé een goede indruk. Die studie zal naar verwachting in 2023 al wat resultaten geven. Tegelijkertijd lopen er in de Verenigde Staten en Australië diverse studies naar deze nieuwe behandeling van prostaatkanker. “Mijn proefschrift heeft in ieder geval een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel in een vroeg stadium van prostaatkanker. Vervolgstudies moeten nu het werkelijke effect aantonen.”
Lutetium-PSMA staat in de wacht voor registratie door de European Medicines Agency. In de Verenigde Staten is het middel al goedgekeurd. In Nederland kunnen uitbehandelde prostaatkankerpatiënten bij diverse ziekenhuizen PSMA-therapie krijgen via een compasionate use programma. In Nederland wordt al wel onderhandeld over opname in het zorgpakket. 

Lees meer over: