DOQ

‘PSMA-therapie heeft de ziekte heel beperkt weten te houden’

Arts-onderzoeker Bastiaan Privé deed bij een kleine groep prostaatkankerpatiënten met gerecidiveerde ziekte en nog maar weinig metastasen een pilotonderzoek naar de behandeling met Lutetium-PSMA. Door de behandeling bleef de ziekte heel beperkt en kon systemische behandeling lang worden uitgesteld. Privé kreeg een Young author award op het congres van de European Association of Nuclear Medicine voor de onderzoeksresultaten van zijn promotieonderzoek in het Radboudumc. Resultaten van de vervolgstudie volgen in 2023.

Het prostaat specifiek membraan antigeen (PSMA) is een enzym dat in prostaatkankerweefsel veel meer tot expressie komt dan in gezond weefsel. Door dit enzym te binden aan de bètastralende radio-isotoop van lutetium, kunnen prostaatkankercellen heel gericht worden bestraald zonder veel schade aan te brengen in omliggend weefsel. Deze radioligandtherapie is in 2016 ontwikkeld in Duitsland. Maar volgens Bastiaan Privé, radiotherapeut-oncoloog in opleiding in het Erasmus MC, was de meerwaarde destijds nooit echt goed onderzocht. Toch was het middel vanaf dat moment in Duitsland wel verkrijgbaar. Patiënten waarvoor geen geregistreerd middel meer beschikbaar is, kunnen in Duitsland namelijk experimentele middelen krijgen.

“Onderzoekers waren nog angstig om PMSA-therapie in een vroeg stadium van ziekte toe te passen”

Arts-onderzoeker en radiotherapeut-oncoloog i.o. Bastiaan Privé

Vroeg stadium ziekte

Patiënten die destijds de behandeling ondergingen, klaagden wel over het ontstaan van een droge keel. De ervaring van de patiënten die in Duitsland zijn behandeld, was mede reden om goed onderzoek te gaan doen. Onderzoekers in Australië en in het Radboudumc in Nijmegen startten daar min of meer tegelijkertijd mee. In Australië lag de focus op patiënten met eindstadium prostaatkanker. In het Radboudumc kozen ze voor behandeling van patiënten met gerecidiveerd prostaatkanker met nog slechts enkele metastasen (oligometastasen). Die keuze was heel vooruitstrevend, aldus Privé. “Onderzoekers waren nog angstig om het middel in een vroeg stadium van ziekte toe te passen. Het was een nog onbekend middel. En omdat PSMA-therapie ook ophoopt in de speekselklieren, zou je hiermee ook de speekselklieren bestralen en aantasten.”

Gericht behandelen met PSMA-therapie

Patiënten met oligogemetastaseerde prostaatkanker kunnen nu systemische hormoontherapie krijgen of stereotactische bestraling. Geen van beide zijn ideaal, aldus Privé. “Het gaat hier om relatief fitte mannen. Hormoontherapie geeft veel nare bijwerkingen en een stereotactische behandeling bestraalt bij meer dan drie uit elkaar liggende uitzaaiingen te veel gezond weefsel.  Onze hypothese was dat we de systemische behandeling kunnen uitstellen als we in deze fase gericht behandelen met PSMA-therapie.”

‘’Bij drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen”

Pilotstudie

Privé deed eerst een pilotstudie bij tien patiënten bij wie de ziekte snel progressief was. Zij kregen in twee cycli een lage dosis [177Lu]Lu-PSMA-617 toegediend. Het effect van de behandeling werd gemeten aan de PSA-waarde in het bloed en door beeldvorming met PSMA-PET-scans. Bij alle patiënten veranderde de PSA-kinetiek. De behandeling had bij de helft van de patiënten effect met een PSA-daling van meer dan 50%. “De patiënten verdroegen het middel heel goed. Drie van de tien heren reageerden beter omdat ze waarschijnlijk stralingsgevoelige tumoren hadden.” De behandeling heeft de ziekte heel beperkt weten te houden, zegt Privé, vier jaar na de start van het onderzoek. “Bij deze drie heren hebben we systemische behandeling met ongeveer 29 maanden kunnen uitstellen. Daarbij vielen de bijwerkingen heel erg mee. “In het begin klagen patiënten soms over een droge mond, maar dat trekt meestal wel bij.”

“Mijn proefschrift heeft een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel”

Vervolgstudies

Intussen is in Amsterdam UMC, UMC Groningen en het Radboudumc een vervolgstudie gestart bij 58 patiënten. Ook daarvan heeft Privé een goede indruk. Die studie zal naar verwachting in 2023 al wat resultaten geven. Tegelijkertijd lopen er in de Verenigde Staten en Australië diverse studies naar deze nieuwe behandeling van prostaatkanker. “Mijn proefschrift heeft in ieder geval een opening gegeven om verder onderzoek te doen naar dit middel in een vroeg stadium van prostaatkanker. Vervolgstudies moeten nu het werkelijke effect aantonen.”
Lutetium-PSMA staat in de wacht voor registratie door de European Medicines Agency. In de Verenigde Staten is het middel al goedgekeurd. In Nederland kunnen uitbehandelde prostaatkankerpatiënten bij diverse ziekenhuizen PSMA-therapie krijgen via een compasionate use programma. In Nederland wordt al wel onderhandeld over opname in het zorgpakket. 

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De zorgverlener als verwonderaar

Steeds meer resultaten wijzen uit dat een goed contact tussen de zorgverlener, het kind en de ouders, veel leed kan voorkomen. Piet Leroy zet zich in voor pijn- en traumavrije zorg bij kinderen. “Ik spreek nooit over lastige ouders, wel over kwetsbare ouders.”

Aandacht voor sterven

Rozemarijn van Bruchem-Visser pleit voor meer aandacht voor het stervensproces van de patiënt vanuit de zorgverlener. “Het ontbreekt vaak aan kennis over de praktische aspecten. Dat maakt het lastig om het gesprek te openen voor veel zorgverleners.”

Taalbarrière en geen tolk? Geen passende zorg

“Sinds het ministerie van VWS in 2012 de subsidie voor landelijke tolkendiensten stopte zien we veel onwenselijke situaties. Zo kunnen we geen passende zorg bieden”, vertelt jeugdarts Petra de Jong. Ze zet zich in voor de campagne ‘Tolken terug in de zorg, alstublieft’.

Casus: man met veranderd defatiepatroon, krampen en borborygmi

Een man wordt gestuurd in verband met een veranderd defecatiepatroon, met krampen en borborygmi. Er is geen bloedverlies. De eetlust is normaal en er is geen gewichtsverlies. Wat is uw diagnose?

Een dokter is geen monteur

Pieter Barnhoorn pleit voor bezielde en bezielende zorg, waarbij contact met de patiënt centraal staat. Zijn visie overstijgt het traditionele biomedische model: “Waarom moet alles efficiënt en onpersoonlijk? Dat is toch niet de reden waarom mensen de zorg in gaan?”

Casus: patiënt met veel jeuk

U ziet een zestienjarige patiënte met veel jeuk en een blanco voorgeschiedenis. Patiënte krijgt een corticosteroïd van de huisarts, maar dat helpt niet. Wat is uw diagnose?

Voer een open gesprek na diagnose dementie

Judith Meijers wil standaard een open gesprek over wensen en grenzen met mensen die net de diagnose dementie hebben gekregen. “Zorgprofessionals die deze gesprekken voeren, vertelden dat ze meer voldoening uit hun werk halen.”

Casus: man met bloedverlies per anum

Een man van 67 jaar komt omdat hij helder rood bloedverlies per anum heeft. Er zijn geen andere klachten, de eetlust is goed, hij is niet afgevallen. De familie anamnese is niet bijdragend. Wat is uw diagnose?

Familie­gesprekken op de IC: zo kan het morgen beter

Artsen kunnen familieleden van IC-patiënten beter betrekken als ze inspelen op hun wensen, concludeerde Aranka Akkermans. Hiervoor geeft ze concrete handvatten. “Artsen vullen intuïtief zelf in hoe de naasten betrokken willen worden.”

‘Practice what you preach’

Huisarts Chris Otten geeft praktische tips om leefstijl en preventie meer aandacht in de spreekkamer te geven. Wat werkt en wat beslist niet? “Ik máák tijd voor een leefstijlgesprek. Desnoods laat ik er mijn spreekuur voor uitlopen.”


0
Laat een reactie achterx