Een medifoor gebruiken in medische gesprekken: zeven tips

Een beroerte als drooggevallen rivier, obstipatie als poepfile en zenuwpijn als sterk afgesteld autoalarm: een medifoor is een getekende metafoor die helpt bij het eenvoudig uitleggen van medische begrippen. Niet alleen aan kinderen, vertelt Charlie Obihara, kinderarts in het Elisabeth-Twee Steden Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg en initiatiefnemer van het Medifoor platform. “Een medifoor kan ook helpen om een interculturele kloof te overbruggen”.  

Charlie Obihara groeide op in Nigeria, waar verhalen vertellen en gebruik van metaforische taal belangrijke onderdelen van de communicatie zijn. Zelfs bij het overbrengen van een nare boodschap of het uitleggen van complexe informatie. “Dat is niet uniek voor Nigeria. In veel Afrikaanse en Aziatische landen bestaat de communicatie voor een groot deel uit context-elementen, zoals hoe je je uitdrukt en de toon waarop je iets zegt. Verhalende metaforen worden daar gebruikt om boodschappen te verduidelijken. Hier in Noord-Europa, leven we in een low-context cultuur waar we alles heel direct zeggen en veel woorden gebruiken.”

Tafelrede

Hierover vertelde Obihara in 2015 tijdens het nieuwjaarsdiner van de Noord Brabantse Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. Als de tafelpreses van de avond liet hij de aanwezige artsen een metafoor bedenken voor hun medisch vakgebied. Obihara had kunstenaar Albert Hennipman, oprichter van het Huis van Betekenis in Utrecht, uitgenodigd om zijn metaforen te illustreren. En daarmee was het idee voor Medifoor.nl geboren. Met Albert Hennipman en Ndidi Obihara (dochter en aios chirurgie) startte hij met de ontwikkelen van circa 60 mediforen, waarvan een deel op Medifoor platform te vinden zijn.

Ontbrekende speler

Zorgverleners kunnen mediforen in de spreekkamer gebruiken vanaf een beeldscherm, schetst Obihara: “Als ik bijvoorbeeld aan een jongen van 12 laat zien dat zijn afweerstoornis te vergelijken is met een voetbalteam waar een belangrijke speler in ontbreekt, heb ik direct alle aandacht. Ook zijn ouders begrijpen dat verhaal.”

“Voor sommige begrippen zijn meerdere mediforen beschikbaar”

Verpakking

De huidige mediforen zijn ondergebracht in 12 categorieën, variërend van kanker en zintuigen tot psychische gezondheid en zenuwen. De meeste mediforen gaan over veelvoorkomende aandoeningen: astma (een band op pompen), longontsteking (een volle spons), beroerte (drooggevallen rivier). Met een medifoor over een waakhond wordt het afweersysteem uitgebeeld.
Het is bekend dat het ook voor volwassenen goed is om de informatie juist te verpakken, stelt Obihara. “Om die reden zijn voor sommige begrippen meerdere mediforen beschikbaar. De zorgverlener kan dan kiezen voor de beste uitleg voor die patiënt. Hierdoor wordt de uitleg patiëntgerichter.” De teksten zijn eenvoudig geschreven waardoor de mediforen ook geschikt zijn voor laaggeletterden en anderstaligen die Nederlands als 2^e, 3^e of 4^e taal spreken.

“Het zou mooi zijn als we het platform uit kunnen breiden en een app kunnen maken”

Uitbreiding

Nog niet alle categorieën zijn gevuld, onder meer omdat de productie van een medifoor behoorlijk wat tijd kost: het team van artsen, kunstenaars en een (interculturele)communicatie expert overlegt in een tijdsbestek van minimaal vier weken diverse keren over het ontwerp, de juiste karakters in het beeldverhaal en de korte, begeleidende tekst.
Op dit moment wordt gewerkt aan mediforen over angst en depressie, hartfalen, diabetes en zenuwletsels. Maar het productietempo ligt op dit moment wat lager omdat het team zoekt naar nieuwe geldstromen. “Tot nu toe komen de inkomsten voor het maken van de mediforen uit subsidies, maar voor verdere uitbreiding willen we andere financieringsbronnen aanboren. Het zou mooi zijn als we over voldoende financiële middelen beschikken om het platform uit te breiden en zelfs een app te kunnen maken, of een doorkliksysteem dat compatibel en veilig genoeg is voor de patiëntendossiers van zorginstellingen.”

Tips voor het gebruik van een medifoor

1. Bekijk de medifoor en beoordeel of de medifoor past bij de leeftijd, achtergrond, interesses en kennis van de patiënt/familie die je spreekt. Is iemand bijvoorbeeld bekend met een luchtfilter? Of weet je dat iemand veel aan sport doet?
2. Lees de verhaallijn met de toelichtende teksten, zodat je de medifoor goed begrijpt voordat je hem deelt.  
3. Introduceer de medifoor en leg kort uit dat het om een vergelijking gaat.
4. Check eventueel bij je patiënt of familie of zij de gebruikte metafoor kennen. Bijvoorbeeld de specifieke apparaten, zoals een accu of luchtfilter.
5. Deel je scherm en loop samen stapsgewijs het beeldverhaal door.
6. Vraag hierna middels de teach-back methode of de patiënt/familie de uitleg begrepen heeft en of deze manier heeft geholpen.   
7. Geef een linkje van de website mee. Zo kan iemand ook in eigen kring aan familie of vrienden de uitleg via een medifoor kan laten zien.

De kracht van non-verbale communicatie
De UCLA professor Albert Mehrabian deed in 1967 twee studies naar het belang van non-verbale en verbale boodschappen. Hij claimde dat je (non-) verbale communicatie in cijfers kon vatten. Het resultaat was verrassend. Volgens Mehrabian is communicatie voor:
55% visueel: lichaamstaal, zoals bv. houding en gebaren;
38% vocaal: toon, hard / zacht, intonatie;
7% verbaal: de argumentatie.

Referenties:
1. Mehrabian, A., & Weiner, M. (1967). Decoding of inconsistent communications. Journal of Personality and Social Psychology, 6, 109-114.
2. Mehrabian, A., & Ferris, S. (1967). Inference of attitudes from nonverbal communication in two channels. Journal of Consulting Psychology, 31, 248-252.

Lees meer over: