Dr. Riezebos: ‘Voor goede zorg bij drugs-gerelateerde klachten is meer kennis en kunde nodig’

Artsen, verpleegkundigen en hulpverleners zijn in de afgelopen jaren steeds meer patiënten gaan zien met klachten veroorzaakt door drugsgebruik. Zó veel meer, dat dr. Robert Riezebos pleit voor professionalisering op dit vlak van de gezondheidszorg. “Het is inmiddels bijna een aandachtsgebied op zich; er is behoefte aan onderzoek, nascholing en richtlijnen”, zegt de cardioloog uit OLVG.

Drie twintigers, drie mensen die met ernstige trombotische complicaties in het ziekenhuis belandden na excessief gebruik van lachgas. De eerste kreeg een groot hartinfarct, van de tweede moest een been worden geamputeerd en de derde lag vanwege een longembolie een tijdlang aan een hartlongmachine. Voor de duidelijkheid: dit is slechts een greep uit de patiënten die in 2020 in OLVG moesten worden behandeld na inhalatie van lachgas. Genoemde complicaties van lachgas zijn volgens cardioloog dr. Robert Riezebos nog niet erg bekend onder zorgverleners en al helemaal niet onder gebruikers.

Steeds weer nieuwe drugs

Met lachgas noemt de cardioloog een van de meest recente schakels uit een lange keten. In de loop der jaren zag Riezebos steeds weer nieuwe drugs medische problemen veroorzaken. “Tijdens mijn opleiding in OLVG was het vooral heroïne, later kwam cocaïne op en vervolgens onder meer amfetamine en MDA.”

“Eerst waren patiënten met drugs-gerelateerde klachten incidenten. Nu is de zorg voor deze categorie bijna een routinetaak”

1100 SEH-bezoeken

Afgezien van de variatie in middelen, is het toenemende aantal gebruikers een grote bron van zorg. Riezebos: “Eerst waren patiënten met drugs-gerelateerde klachten incidenten, later gingen we ze met steeds grotere regelmaat zien en nu is de zorg voor deze categorie bijna een routinetaak. In 2019 was bij 1100 van onze SEH-bezoeken drugsvergiftiging de aanleiding, alcoholvergiftiging niet meegerekend. Zo is bij ons de gedachte ontstaan: we moeten hier iets mee, want we weten er onvoldoende van.”

Naslagwerk

Inmiddels heeft OLVG diverse onderzoekslijnen opgezet, mag het ziekenhuis zich toxicologie-expertisecentrum noemen en praten Riezebos en collega’s zorgverleners bij tijdens voorlichtingsbijeenkomsten. Verder kwam vorig jaar een boek uit van de hand van de cardioloog: ‘De downside van uppers’. Riezebos: “Alles wat ik heb geleerd in de afgelopen vijf tot zes jaar, heb ik verwerkt tot een laagdrempelig naslagwerk voor hulpverleners, verpleegkundigen en artsen die meer over dit onderwerp willen weten. Voor welke artsen het relevant is? In de acute situatie kunnen in elk geval huisartsen, SEH-artsen, internisten, intensivisten en cardiologen ermee te maken krijgen.”

“Na een hartinfarct als gevolg van cocaïne is bijvoorbeeld een benzodiazepine de eerste keuze om hypertensie en tachycardie te behandelen, en niet bètablokkers”

Gevolgen voor behandeling

De cardioloog geeft een voorbeeld uit de zorgpraktijk: “Stel, iemand komt binnen met een acuut hartinfarct. Dan is het belangrijk te weten of drugsgebruik al dan niet de oorzaak is. Die optie van druggebruik moet je in je achterhoofd houden. Zijn er inderdaad drugs in het spel? Dan kan dat gevolgen hebben voor de behandeling. Na een hartinfarct als gevolg van cocaïne is bijvoorbeeld een benzodiazepine de eerste keuze om hypertensie en tachycardie te behandelen, en niet bètablokkers. Sterker, in zeldzame gevallen kunnen bètablokkers dan zelfs complicaties geven.”

Geen cocaïne

Onder zorgverleners in binnen- en buitenland meer bewustzijn, kennis en kunde ontwikkelen. Riezebos wil daar zijn steentje aan bijdragen. “Het gáát al steeds beter”, zegt hij. “Zorgverleners worden met drugs-gerelateerde klachten geconfronteerd en gaan als gevolg daarvan op zoek naar informatie. Regelmatig word ik bijvoorbeeld gevraagd een voordracht te houden of informatie te delen. Ik heb er vertrouwen in dat er straks voldoende kennis en kunde is. Aan de andere kant: er is nog veel werk nodig. Neem bijvoorbeeld de meest recente hartinfarct-richtlijn van de European Society of Cardiology. Die telt wel tachtig pagina’s, maar het woord cocaïne komt er niet in voor, terwijl het toch een belangrijke oorzaak is.”

“In OLVG nemen we bij vermoeden van druggebruik standaard een urine-drugtest af”

Urinetest

Riezebos vermoedt dat artsen op dit moment slechts het topje van de ijsberg zien. “Er is geen landelijke registratie van drugs-gerelateerde problematiek in de Nederlandse gezondheidzorg. Verder kunnen zorgverleners en patiënten een actievere rol spelen. Uit een representatieve steekproef onder Nederlands cardiologen en SEH-artsen bleek dat ongeveer driekwart van de zorgverleners niet altijd vraagt naar drugsgebruik. En patiënten zijn er niet altijd eerlijk over; zij vertellen niet dat ze drugs hebben genomen. Mijn advies: vraag bij jongere mensen met cardiovasculaire problemen meteen naar eventueel druggebruik. In OLVG nemen we bij vermoeden van druggebruik ook standaard een urine-drugtest af.”

Gevolgen

De zogeheten uppers, de stimulantia, veroorzaken de meeste problemen, zegt Riezebos. “Cocaïne is de belangrijkste. Het kan niet alleen resulteren in hartfalen en hartritmestoornissen, maar zelfs in ventrikelfibrilleren. Dan kom je in een reanimatie-setting terecht. Amfetamine kan onder meer leiden tot een hartinfarct, hartritmestoornissen, hypertensie en een gescheurde aorta.”

“We weten al dat versnelde artherosclerose kan ontstaan en ook hartfalen door een drug-geïnduceerde cardiomyopathie”

Stresstest

OLVG maakt zich ook sterk voor onderzoek naar de gevolgen van de verslavingsstoffen op de langere termijn. Riezebos: “We weten al dat versnelde artherosclerose kan ontstaan en ook hartfalen door een drug-geïnduceerde cardiomyopathie. Niet iedereen loopt hetzelfde risico: hoe slechter je cardiovasculaire situatie, hoe riskanter het gebruik van deze middelen. Uppers kunnen worden beschouwd als een stresstest voor het cardiovasculaire systeem. Maar let wel: iedere gebruiker loopt risico’s, want veilig gebruik bestaat niet.”

---

Het boek ‘De downside van uppers’ van cardioloog dr. Robert Riezebos is à € 49,50 te bestellen via  https://springerhealthcare.nl/onze-diensten/special-editions/

Lees meer over: